- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz sözlüğü A-Z
- Şalazyon Nedir? Göz Kapağı Kisti: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
Şalazyon Nedir? Göz Kapağı Kisti: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
{{surgeon}} tarafından tıbbi olarak gözden geçirilmiştir, {{surgeon's title and specialty}}, {{review date}}. Son güncelleme: {{date}}.
Şalazyon (isim; halk arasında "göz kapağı kisti" ya da "meibom kisti" de denir): Şalazyon, göz kapağındaki yağ bezlerinden birinin tıkanması sonucu kapağın içinde oluşan sert, çoğunlukla ağrısız bir şişliktir. Tıkanan bezdeki yağ çevre dokuya sızar ve mikrobun değil, uzun süren steril bir iltihabın yol açtığı bir yumru oluşur. Birçok şalazyon haftalar veya aylar içinde kendiliğinden küçülür; büyük ya da inatçı olanlar göz doktoru tarafından kortizon enjeksiyonu veya küçük bir boşaltma işlemiyle tedavi edilir.
Kısaca: Şalazyon, tıkanmış bir meibom (yağ) bezinin göz kapağında yaptığı sert ve ağrısız bir şiştir. Arpacığın aksine mikrop enfeksiyonu değildir. İlk adım sıcak kompres ve nazik kapak masajıdır; birçok şalazyon haftalar ile aylar içinde geçer. Şiş büyükse, büyümeye devam ediyorsa, görmeyi bozuyorsa ya da tekrarlıyorsa göz cerrahı yerel uyuşturma ile kortizon enjekte edebilir veya içeriğini boşaltabilir. Laser Istanbul Clinic'te göz kapağı hastalıklarını Prof. Dr. Ahmet Satıcı yönetir.
Şalazyon: özet bilgiler
- Nedir?
- Kapağın kıkırdak benzeri destek tabakasındaki (tarsal plak) bir meibom bezinin tıkanmasıyla oluşan, kronik ve steril (mikropsuz) iltihaplı yağ dokusu yumruğu (lipogranülom)
- Nerede görülür?
- Üst kapakta alt kapaktan daha sık; çünkü üst kapakta daha fazla meibom bezi vardır
- Kimlerde görülür?
- Her iki cinsiyette ve her yaşta
- Başlıca risk faktörleri
- Blefarit, rozasea ve daha önce şalazyon geçirmiş olmak; ayrıca Demodex akarları, sigara ve bazı ilaçlar
- Tipik görünüm
- Sert, yavaş büyüyen, genellikle ağrısız şiş
- Doğal seyir
- Çoğu zaman haftalar ile aylar içinde kendiliğinden geriler
- Tedavi
- Sıcak kompres ve kapak masajı; kortizon enjeksiyonu; insizyon ve küretaj (küçük boşaltma işlemi)
- Uzman
- Göz hastalıkları uzmanı; Laser Istanbul Clinic'te Prof. Dr. Ahmet Satıcı (göz kapağı ve oküloplastik cerrahi)
Şalazyon nedir?
Şalazyon, bir meibom bezi tıkandığında göz kapağında gelişen bir yumrudur. Bu küçük yağ bezleri her iki göz kapağının kenarında sıralanır ve gözyaşınızın buharlaşmasını önleyen yağı salgılar. Bezin ağzı tıkanınca üretilen yağ içeride hapsolur ve kapak dokusuna sızar. Vücut buna uzun süreli, granülomlu bir iltihapla karşılık verir ve ortaya bir yumru çıkar. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin (AAO) klinik viki sayfası EyeWiki, şalazyonu kronik ve steril bir lipogranülom olarak tanımlar. "Steril" demek, oluşması için bakteri enfeksiyonunun gerekmediği anlamına gelir; arpacıkla asıl fark da buradadır.
Şalazyon tipik olarak kapakta yavaş yavaş büyüyen bir nodül olarak görülür. Genellikle dokunulduğunda acımaz; yine de ikinci bir enfeksiyon gelişirse kapak ağrıyabilir.
Günlük konuşmada göz kapağındaki her şişlik için "arpacık" denir. Oysa gözde "arpacık" diye bilinen şeyin bir kısmı aslında şalazyondur. İkisini ayırt etmek tedavi seçimi açısından önemlidir.
Şalazyon ile arpacık arasındaki fark nedir?
Şalazyon ve arpacık (hordeolum), ikisi de göz kapağında şiş yaptığı için sık karıştırılır. AAO'ya göre arpacık bir kirpik kökünün veya yağ bezinin bakteriyel enfeksiyonudur; şalazyon ise bir yağ bezi tıkandığında gelişir ve enfeksiyon değildir. Bazen şalazyon, iç arpacık olarak başlayabilir.
| Şalazyon | Arpacık (hordeolum) | |
|---|---|---|
| Neden | Tıkanmış yağ (meibom) bezi, steril iltihap | Kirpik kökünün veya yağ bezinin bakteriyel enfeksiyonu |
| Ağrı | Genellikle az ya da hiç yok | Ağrılı, kırmızı, dokununca hassas |
| Cerahat | Yok | Sıklıkla sarı bir irin noktası |
| Süre | Haftalar ile aylar | İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti'ne (NHS) göre çoğu arpacık yaklaşık bir hafta içinde geçer |
| Ana tedavi | Sıcak kompres; geçmezse kortizon enjeksiyonu veya boşaltma | Sıcak kompres; enfeksiyon yayılırsa antibiyotik |
NHS, şalazyonu arpacığa göre daha sert ve "pek ağrılı olmayan" bir şiş olarak anlatır. Hangisine sahip olduğunuzdan emin değilseniz göz doktoru kapağı muayene ederek ayırabilir. Enfekte olan türü ayrıca arpacık (hordeolum) sözlük maddemizde bulabilirsiniz.
Şalazyonun nedenleri nelerdir?
Şalazyonun nedeni bir meibom bezinin tıkanmasıdır; ancak bazı durumlar tıkanma ihtimalini artırır. EyeWiki'ye göre en güçlü risk faktörleri şunlardır:
- Blefarit, yani göz kapağı kenarlarının kronik iltihabı
- Rozasea, yüzde ve çoğu zaman göz kapaklarında da görülen bir cilt hastalığı
- Daha önce şalazyon geçirmiş olmak; bu yüzden aynı kişilerde tekrarlama eğilimi vardır
Listede ayrıca kirpiklerdeki Demodex akarları (demodikoz), düşük serum A vitamini, sindirim sistemi iltihabı, sigara ve kanser ilacı bortezomib de yer alır. AAO ise seboreik dermatiti (kepek tipi cilt hastalığı) ve diyabeti risk faktörleri arasında sayar.
Kapak hijyeninin yetersizliği sık suçlanır, fakat yukarıdaki kaynaklar yağ bezinin tıkanmasına ve kapak iltihabına odaklanır. Tekrar tekrar şalazyon oluyorsa asıl soru, bezlerin neden sürekli tıkandığıdır; bu da çoğunlukla blefarit veya rozasea araştırmasını gerektirir.
Şalazyon belirtileri
Şalazyonun olağan belirtileri şunlardır:
| Belirti | Bilmeniz gerekenler |
|---|---|
| Üst veya alt kapakta sert şiş | Tipik bulgudur; yavaş yavaş büyür |
| Az ağrı ya da hiç ağrı yok | Şalazyon nadiren hassastır; arpacıktan farkı budur |
| Kapakta hafif kızarıklık veya şişlik | Şişin çevresinde zamanla gelişebilir |
| Bulanık görme | Yalnızca şiş, göz küresine bastıracak ve eğriliğini değiştirecek kadar büyükse (astigmatizma) |
| Ani ağrı, kızarıklık, sıcak ve şiş kapak | İkincil enfeksiyonu düşündürür: gecikmeden doktora başvurun |
Başlangıçta hiç belirti olmaması da yaygındır; bazı şalazyonlar yalnızca aynada fark edilir.
Şalazyon nasıl teşhis edilir?
Şalazyon klinik olarak teşhis edilir: doktor şişe bakar, öyküsünü sorar ve göz kapağı kenarlarını muayene eder. Yarık lamba (parlak ışıklı bir mikroskop) doktorun meibom bezlerini incelemesini ve blefarit belirtilerini aramasını sağlar.
Tekrarlayan bir şiş biyopsi gerektirebilir. EyeWiki, tekrarlayan şalazyonlarda yağ bezi kanserini (sebase karsinom) dışlamak için patolojik inceleme gerektiğini belirtir; AAO da arpacık veya şalazyon sürekli geri geliyorsa küçük bir doku örneği alınabileceğini söyler. Sebase karsinom, yağ bezlerinden gelişen ve şalazyona benzeyebilen nadir bir kanserdir. EyeWiki bunu "büyük taklitçiler" arasında sayar; üst kapakta tekrarlayan veya atipik bir şalazyonu ya da kapakta sarımsı kalınlaşmayı uyarı işareti olarak gösterir ve en sık yaşlı erişkinlerde bildirildiğini (tanı yaşı ortancası 57 ile 72 arasında) not eder. Göz çevresi sebase karsinomu olan 25 hastayı inceleyen 2026 tarihli bir çalışmada, 21 hastaya (%84) başlangıçta yanlış tanı konmuş, en sık yanlış tanı da şalazyon olmuştur (7 hasta). Tedavideki her 3 aylık gecikme, orbital eksenterasyon (göz yuvasının içeriğinin alınması) olasılığında %16 artışla ilişkilendirilmiştir.
Bu bir alarm nedeni değildir; şalazyonların büyük çoğunluğu zararsızdır. Ancak tekrar tekrar çıkan, hızla büyüyen veya alışılmadık görünen bir şişin mutlaka muayene edilmesi, çıkarılan dokunun da patolojiye gönderilmesi için bir nedendir.
Şalazyon kaç günde geçer?
Tedavi edilmeyen bir şalazyon EyeWiki'ye göre haftalar ile aylar içinde kendiliğinden gerileyebilir. Bir işlemden sonra iltihaplı kapağın tamamen yatışması birkaç hafta sürebilir. Seyir bu kadar değişken olduğu için doktorlar genellikle basit evde bakımla başlar; şiş kalıyorsa, büyüyorsa ya da rahatsız ediyorsa bir üst basamağa geçer.
Şalazyon tedavisi
1. Sıcak kompres ve kapak masajı (ilk adım)
Sıcak kompres, bezi tıkayan koyu kıvamlı yağı yumuşatır ve nazik kapak masajıyla birlikte olağan ilk tedavidir. Önerilen süreler kaynaklara göre biraz farklıdır: NHS, temiz bir bezi ılık suya batırıp kapağa 5 ila 10 dakika, günde 2 ila 4 kez uygulamayı önerir; AAO ise günde 3 ila 5 kez, 10 ila 15 dakika der. Şişi sıkmayın, patlatmayın, kaşımayın; NHS ve AAO'nun ikisi de iyileşene kadar makyajdan ve kontakt lensten kaçınmayı önerir. İlişkili iltihap için bazen antibiyotik ve kortizon içeren damlalar kullanılır.
2. Kortizon (steroid) enjeksiyonu
Şalazyon yatışmazsa göz doktorunuz şişliği azaltmak için doğrudan şişe kortizon (steroid) enjekte edebilir (AAO). Gerekirse enjeksiyon bir ila iki hafta sonra tekrarlanabilir (EyeWiki). EyeWiki'nin saydığı olası dezavantajlar arasında cilt renginde açılma (depigmentasyon), deri altı yağ dokusunda incelme, cilt hasarı ve şişin tam geçmemesi vardır; işlemin bir göz uzmanı tarafından yapılmasının nedeni budur.
3. İnsizyon ve küretaj (küçük boşaltma işlemi)
Şalazyon görmeyi etkiliyorsa ya da geçmiyorsa boşaltılması gerekebilir. AAO, bunun doktorun muayenehanesinde yerel uyuşturmayla yapıldığını belirtir. EyeWiki'ye göre şişin çevresine yerel anestezi uygulanır, kapak özel bir kıskaçla ters çevrilir, kapağın iç yüzünde bir kesi yapılır ve içerik kazınarak boşaltılır (küretaj). Kesi iç yüzde olduğu için ciltte iz kalmaz. Çıkarılan doku patolojiye gönderilmelidir.
Bu tedaviler ne kadar işe yarar?
Journal of Current Ophthalmology dergisinde 2019'da yayımlanan, kronik şalazyonlarda iki işlemi karşılaştıran randomize bir çalışmada tam iyileşme, triamsinolon kortizon enjeksiyonundan sonra 16 hastada (%61,5), insizyon ve küretajdan sonra ise 21 hastada (%84) görülmüştür. Yoğun nabızlı ışık gibi diğer yöntemler araştırılmaktadır; ancak standart seçenekler hâlâ kompres, enjeksiyon ve boşaltmadır. Sonuçlar şişin türüne ve boyutuna göre değişir.
| Basamak | Ne zaman kullanılır? | Nerede yapılır? |
|---|---|---|
| Sıcak kompres ve masaj | Hemen her şalazyonda ilk tercih | Evde |
| Kortizon enjeksiyonu | Kompresle geçmeyen şiş | Göz doktoru |
| İnsizyon ve küretaj | Büyük, uzun süredir var olan veya görmeyi etkileyen şiş; enjeksiyon işe yaramadıysa | Göz doktoru, yerel uyuşturmayla |
| Biyopsi | Tekrarlayan veya alışılmadık görünümlü şiş | Göz doktoru veya göz kapağı cerrahı, patoloji ile |
Bizde tedavi
Süregelen şalazyonlar ve göz kapağı kitleleri dahil göz kapağı sorunlarını Laser Istanbul Clinic'te göz kapağı ve oküloplastik cerrahiyi yöneten Prof. Dr. Ahmet Satıcı değerlendirir ve tedavi eder. Bir şiş alışılmadık görünüyorsa veya tekrar tekrar çıkıyorsa, göz tümörleriyle (oküler onkoloji) ilgilenen Doç. Dr. Muhammet Derda Özer uzman görüşü verebilir. Ameliyathane gerektiren işlemler, İstanbul'da tam donanımlı, Sağlık Bakanlığı ruhsatlı bir ameliyathanede yapılır; ilk muayeneden kontrollere kadar kişisel tercümanınız ve koordinatörünüz yanınızda olur.
Şalazyon görmeyi etkiler mi?
Büyükse evet. AAO, şalazyonun göze bastırarak bulanık görmeye yol açabileceğini söyler; EyeWiki da kütle etkisine bağlı astigmatizmayı ve bulanık görmeyi komplikasyon olarak sayar. Şiş küçülünce veya boşaltılınca bu genellikle düzelir. Süren bulanıklık, beklemek yerine şişin tedavi edilmesi için bir nedendir.
Göz kapağında şiş olduğunda ne zaman doktora gidilmeli?
Gecikmeden başvurun:
- şiddetli ağrı, hızlı şişme, kapak ya da yanağa yayılan kızarıklık veya irin varsa (enfeksiyon belirtileri; NHS şiddetli ağrı veya şişlik, görme sorunu ya da yayılan enfeksiyonda acil yardım önerir)
- bulanık görme veya görmenizde herhangi bir değişiklik varsa
- şiş hızla büyüyorsa, kanıyorsa, kirpik dökülmesi ya da kapak kenarında kalınlaşma eşlik ediyorsa
Rutin randevu alın:
- birkaç haftalık düzenli sıcak kompresten sonra şiş düzelmediyse
- şiş sizi rahatsız edecek kadar büyükse veya gözünüzün görünümünü ya da hissini etkiliyorsa
- aynı yerde ya da iki gözde de tekrar tekrar şalazyon çıkıyorsa (bu mutlaka muayene gerektirir, bazen biyopsi de)
- ileri yaştaysanız ve kapak kenarında yeni bir şiş çıktıysa
Fotoğraflar ilk değerlendirmeye yardımcı olabilir. Bir karar vermeden önce bilgilerinizle birlikte gönderip ücretsiz çevrimiçi ön değerlendirme alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Şalazyon, tıkanmış bir meibom (yağ) bezinin neden olduğu, göz kapağında sert ve çoğunlukla ağrısız bir şiştir. Yağ kapak dokusuna sızar ve enfeksiyona değil, uzun süreli steril iltihaba yol açar.
Hayır. Arpacık, kirpik kökünde veya yağ bezinde gelişen ağrılı bir bakteri enfeksiyonudur ve NHS'ye göre genellikle yaklaşık bir hafta içinde geçer. Şalazyon ise steril iltihaplı, tıkanmış bir bezdir; daha serttir, daha az ağrır ve daha uzun sürer. Şalazyon bazen iç arpacık olarak başlayabilir.
Bir meibom bezinin tıkanması yüzünden. En güçlü risk faktörleri blefarit, rozasea ve daha önce şalazyon geçirmiş olmaktır. Diyabet ve seboreik dermatit de risk faktörleri arasında sayılır.
Tedavi edilmezse haftalar ile aylar içinde kendiliğinden geçebilir. Birkaç haftalık düzenli sıcak kompresten sonra hâlâ duruyorsa, büyükse veya görmeyi etkiliyorsa bir göz doktoruna görünün.
Hayır. NHS ve AAO, göz kapağındaki şişlerin sıkılmasına veya patlatılmasına karşı uyarır. NHS, arpacığı sıkmanın enfeksiyonu yayabileceğini belirtir; tedavi gerektiren bir şiş doktor tarafından tedavi edilmelidir.
Çoğu zaman gerekmez. Birçoğu sıcak kompresle geçer. Geçmezse kortizon enjeksiyonu işe yarayabilir; insizyon ve küretaj ise büyük, uzun süredir var olan veya görmeyi etkileyen şişlerde kullanılır. 2019'da yapılan randomize bir çalışmada kronik şalazyonlarda tam iyileşme kortizon enjeksiyonundan sonra %61,5, insizyon ve küretajdan sonra %84 oranında görülmüştür.
AAO'ya göre yerel uyuşturmayla yapılır, bu yüzden işlem sırasında acı hissedilmemesi beklenir. İyileşirken kapak ağrıyabilir, şişebilir ve morarabilir; cerrahınız bakım konusunda sizi bilgilendirir.
Hemen her zaman hayır; ancak sebase karsinom adlı nadir bir kanser, özellikle yaşlı erişkinlerde tekrarlayan bir şalazyona benzeyebilir. Bu yüzden aynı yerde sürekli geri gelen bir şiş muayene edilmeli, çıkarılan doku da patolojiye gönderilmelidir.
Edebilir. Bir kez şalazyon geçirmek başlı başına yeni bir şalazyon için risk faktörüdür; blefarit ve rozasea da öyle. Altta yatan bu sorunları tedavi etmek tekrarı azaltmanın makul yoludur; doktorunuza sorun.
İlgili terimler
Meibom bezi
göz kapağındaki küçük bir yağ bezi; tıkanması şalazyona yol açar.
Arpacık (hordeolum)
kirpik kökünün veya yağ bezinin ağrılı bakteri enfeksiyonu; arpacık sözlük maddemize bakın.
Blefarit
göz kapağı kenarlarının kronik iltihabı ve önde gelen bir risk faktörü; blefarit sözlük maddemize bakın.
Rozasea
göz kapaklarını da etkileyebilen ve şalazyon için risk oluşturan bir cilt hastalığı.
İnsizyon ve küretaj
inatçı şalazyonlarda kullanılan küçük boşaltma işlemi.
Sebase karsinom
tekrarlayan şalazyona benzeyebilen, yağ bezlerinin nadir bir kanseri.
Pterjium
gözün akında başlayıp korneaya uzanabilen bir doku büyümesi; yüzeyde yumru benzeri görünen başka bir durum.
Pinguekula
gözün akında görülen sarımsı kabarıklık; diğer göz yumrularıyla sık karıştırılır.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Chalazion. https://eyewiki.org/Chalazion (tanım, lipogranülom, risk faktörleri, kortizon enjeksiyonu, insizyon ve küretaj, komplikasyonlar, doğal seyir)
- American Academy of Ophthalmology. What Are Chalazia and Styes? Causes, Symptoms and Treatment. https://www.aao.org/eye-health/diseases/chalazion-stye-treatment (arpacık farkı, sıcak kompres süreleri, yerel anestezi, biyopsi, risk faktörleri)
- NHS. Stye (şalazyonun arpacıktan farkı, evde bakım ve ne zaman hekime gidilir dahil). https://www.nhs.uk/conditions/stye/
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Sebaceous Carcinoma. https://eyewiki.org/Sebaceous_Carcinoma
- Nabie R, Soleimani H, Nikniaz L, et al. A prospective randomized study comparing incision and curettage with injection of triamcinolone acetonide for chronic chalazia. Journal of Current Ophthalmology 2019. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31528769/
- Welk GM, Yu CY, Israilevich R, Dalvin LA, Tooley AA. Treatment delay and risk of orbital exenteration in periocular sebaceous carcinoma. Ocular Oncology and Pathology 2026. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42541235/
Geçmeyen bir göz kapağı şişiniz mi var?
Bize fotoğraflarınızı ve kısa bir açıklama gönderin. Göz kapağı cerrahımız Prof. Dr. Ahmet Satıcı, şişin şalazyona benzeyip benzemediğini, makul bir sonraki adımın ne olduğunu ve bir işlemin yardımcı olup olmayacağını size herhangi bir yükümlülük olmadan söyler.
3 göz cerrahı
Dosyanızı bir satış temsilcisi değil, adı belli bir cerrah inceler. Yanıt süresi: {{yanıt süresi}}.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı
Doç. Dr. Muhammet Derda Özer
Op. Dr. Aysan Bayram