- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz sözlüğü A-Z
- Kolobom Nedir? Türleri, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
Kolobom Nedir? Türleri, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
{{cerrah}} tarafından tıbbi olarak gözden geçirilmiştir, {{cerrahın unvanı ve uzmanlık alanı}}, {{inceleme tarihi}}. Son güncelleme: {{güncelleme tarihi}}.
Kolobom (isim, çoğulu kolobomlar): gözde doğuştan var olan, normal dokunun bir bölümünün eksik olduğu bir boşluk ya da çentiktir. Hamileliğin ilk haftalarında gelişen gözdeki bir dikişin tam kapanmamasıyla ortaya çıkar; irisi ("anahtar deliği" biçiminde göz bebeği), retina ve koroidi, optik siniri, merceği ya da göz kapağını etkileyebilir. Görme normal de olabilir, azalmış da; boşluğun kendisi kapatılamaz, ancak yol açtığı birçok sorun tedavi edilebilir.
Kolobom: kısaca
- Nedir
- Gözde doğuştan var olan doku eksikliği; sözcük Yunancada "eksik, kusurlu" anlamına gelir
- Nedeni
- Hamileliğin ilk iki ayında, embriyonik göz yarığının (optik fissür) tam kapanmaması
- Nerede
- Çoğunlukla gözün alt-iç (inferonazal) kısmında; tek ya da iki gözde
- Ne kadar nadir
- Yaklaşık 10.000 kişide 1 (MedlinePlus); göz kolobomu için yayımlanmış tahminler 10.000 canlı doğumda 0,5-2,2
- Türleri
- İris, mercek, koryoretinal (retina ve koroid), optik sinir, göz kapağı
- Kalıtım
- Çoğu kez ailede öykü yoktur; kalıtsal olabilir (baskın, çekinik ya da X'e bağlı) ve CHARGE gibi bir sendromun parçası olabilir
- Başlıca risk
- Retina ya da koroid tutulmuşsa retina dekolmanı; çocuklarda tembel göz (ambliyopi)
- Kesin tedavi
- Yok. Boşluk kalır; ama gözlük, lens, lazer, cerrahi ve düşük görme desteğiyle etkileri yönetilir
- Hangi doktor
- Göz hastalıkları uzmanı, tercihen retina deneyimi olan; Laser Istanbul Clinic'te Doç. Dr. Muhammet Derda Özer (retina, kornea, katarakt) ve Op. Dr. Aysan Bayram (retina hastalıkları)
Kolobom nedir? Gözde kolobom ne demektir?
Gözde kolobom, göz yapısının bir parçasının doğuştan eksik olduğu bir gelişim kusurudur. Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO) bunu, gözde ya da gözün çevresinde doğumda eksik olan normal doku olarak tanımlar. Göz kapağını, irisi, merceği, siliyer cismi, merceği tutan zonül liflerini, koroidi, retinayı ya da optik siniri tutabilir. EyeWiki'ye göre en sık gözün alt-iç (inferonazal) bölümünde görülür ve çoğunlukla olağandışı küçük bir gözle (mikroftalmi) birlikte bulunur.
Kolobom terimiyle çoğu kişi, iris kolobomu görünür olduğu için tanışır: göz bebeği yuvarlak değil, armut ya da anahtar deliği biçimindedir; biraz kedi gözünü andırır. Bazı kişilerde ise kolobom gözün arka duvarındadır, dışarıdan kimse görmez ve rutin bir göz muayenesinde saptanır. "Kolobom" adı bunların hepsi için kullanılır; bu yüzden görme üzerindeki etki hiç yoktan ağıra kadar değişir.
Kolobom nedir, tıp dilinde ne anlama gelir? Tıpta kolobom, "bir yapının eksik olması" demektir ve en çok göz için kullanılır. Terim, yapının hangi bölümünün etkilendiğine göre "iris kolobomu", "koroid kolobomu" ya da "göz kapağı kolobomu" diye sürer.
Kolobom türleri nelerdir?
Tür, gözün hangi bölümünün etkilendiğine bağlıdır ve bir kişide birden fazla tür birlikte bulunabilir.
| Tür | Eksik ya da etkilenen bölüm | Nasıl görünür, ne yapar |
|---|---|---|
| İris kolobomu | İrisin bir dilimi, genellikle alt kısım | Anahtar deliği ya da kedi gözü biçiminde göz bebeği; ışığa duyarlılık ve kamaşma sık görülür |
| Koryoretinal kolobom | Gözün arkasında koroid ve retinanın bir bölümü | Dışarıdan çoğu kez görülmez; görme alanında kör bir bölge; retina dekolmanı riski |
| Optik sinir kolobomu | Optik sinir başında boşluk ya da çukurluk | Sinirin ne kadarının tutulduğuna göre azalmış görme |
| Mercek kolobomu | Merceğin kenarında çentik ya da düzleşme | Mercek dokusu gerçekte eksik değildir; sorun mercek liflerini (zonül) tutan yapıdadır. Görmeyi bulanıklaştırabilir |
| Göz kapağı kolobomu | Kapakta çentik; çoğunlukla üst kapağın iç üçte birinde | Kapak gözü tam örtmez; kornea kuruyabilir ve zarar görebilir |
En sık etkilenen bölüm irisdir ve bu boşluklar sıklıkla birlikte bulunur: iris kolobomuna siliyer cisim, koroid, retina ya da optik sinir kolobomu eşlik edebilir. Bu yüzden iris kolobomu olan bir çocuğun ya da yetişkinin gözün arka kısmı da mutlaka muayene edilmelidir.
Bebeklerde iris kolobomu
Bebeklerde iris kolobomu en sık, göz bebeğinin yuvarlak olmayıp alta doğru uzanan bir anahtar deliği gibi görünmesiyle fark edilir. Işıkta bebeğin gözlerini kısması, nesneleri izlememesi, gözlerinin titremesi (nistagmus) ya da şaşılık bir göz muayenesi için nedendir. Görünür iris kolobomu bulunan her bebeğe, görmeyi ve gözün arkasını değerlendirmek için tam bir göz muayenesi yapılmalıdır; çünkü iris çentiği tek başına görmenin nasıl olacağını söylemez.
Göz kapağı kolobomu
Göz kapağı kolobomu çoğunlukla üst kapağın iç ve orta üçte biri birleşimine yakın bir çentik olarak görülür. Kapak gözü tam örtmediğinde kornea kurur; bu yüzden asıl öncelik korneayı korumaktır. StatPearls'a göre kapağın yaklaşık dörtte birine kadar olan küçük kusurlar çoğu zaman doğrudan dikilerek kapatılabilir, daha büyükleri ise kapsamlı bir yeniden yapılandırma gerektirir.
Kolobom neden olur?
Kolobom, göz gelişiminin erken döneminde optik fissürün (embriyonik göz yarığının) düzgün kapanmaması sonucu oluşur. Anne karnında göz, alt yüzünde bir dikişi olan bir kadeh gibi şekillenir. Bu dikiş normalde hamileliğin yaklaşık beşinci ile yedinci haftaları arasında kapanır; kısmen açık kalırsa bir boşluk kalır. Boşluk önde ise iris, arkada ise koroid, retina ya da optik sinir etkilenir.
Dikişin neden kapanmadığı her zaman açık değildir. Bilinen nedenler şunlardır:
- Genler. MedlinePlus, kolobomla ilişkili 40'tan fazla gen sayar; bunların arasında PAX6, OTX2, CHD7, SOX2 ve BCOR vardır. Olguların çoğunda ailede öykü yoktur. Ailesel olduğunda baskın, çekinik ya da daha az sıklıkla X'e bağlı bir kalıtım gösterebilir.
- Sendromlar. Kolobom birkaç sendromun parçasıdır; en bilineni CHARGE sendromudur (C harfi koloboma işaret eder; kalp, burun hava yolu, büyüme, genital ve kulak farklılıkları da bu sendromun parçasıdır). EyeWiki, CHARGE tanı ölçütlerini karşılayan kişilerin yaklaşık %70-90'ında CHD7 geninde değişiklik bildirir. Treacher Collins, Goldenhar ve kedi gözü sendromları ile trizomi 13 ve 18 de diğer örneklerdir. Gözde kolobomla birlikte kulak farklılıkları varsa, genel ve genetik bir değerlendirme istemek için bir nedendir.
- Çevresel etkenler. MedlinePlus, hamilelikte alkol maruziyeti gibi etkenlerin riski artırabileceğini belirtir. Teksas'ta kolobomlu 1.587 çocukla yapılan bir doğum kaydı çalışması (1999-2014) çoğul gebeliklerde ve annede diyabet varlığında da daha yüksek sıklık buldu. Bunlar istatistiksel ilişkilerdir; herhangi bir gebeliğin kolobomun nedeni olduğunu kanıtlamaz.
- Bilinmeyen nedenler. Birçok olguda saptanabilir bir neden yoktur. Çoğu zaman anne ya da babanın yaptığı ya da yapmadığı bir şey suçlu değildir.
Aynı Teksas çalışmasında çocukların yaklaşık %59'unda kolobom sendromla ilişkisiz (non-sendromik), yaklaşık %30'unda ise başka bir doğumsal kusur olmadan tek başınaydı. Yani kolobomlu çocukların önemli bir bölümünde başka farklılıklar da bulunur ve daha geniş bir kontrol gerekir.
Kolobom ne kadar nadir görülür?
Kolobom nadirdir. MedlinePlus, yaklaşık 10.000 kişide 1 görüldüğünü bildirir; EyeWiki ise göz kolobomu için 10.000 canlı doğumda 0,5-2,2, göz kapağı kolobomu için 0,2-0,8 olgu aktarır. Hafif olgular hiç tanı almayabildiğinden kesin sayıyı bilmek zordur. Teksas kaydı, 16 yıllık çalışma süresince kayıtlı doğum sıklığında belirgin bir artış bildirdi; bu, gerçek bir değişimin yanında daha iyi saptamayı da yansıtıyor olabilir.
Kolobom belirtileri nelerdir?
Kolobom belirtileri, hangi yapıların etkilendiğine ve boşluğun büyüklüğüne bağlıdır. Bazı kişilerde hiç belirti yoktur.
| Belirti | Neye işaret edebilir |
|---|---|
| Anahtar deliği, armut biçiminde ya da merkezden kaymış göz bebeği | İris kolobomu |
| Işığa duyarlılık ve kamaşma | İris kolobomu (göz bebeği normal şekilde daralamaz) |
| Azalmış görme ya da gözlükle tam düzelmeyen görme | Koryoretinal ya da optik sinir kolobomu; yüksek kırma kusuru; tembel göz |
| Görme alanında eksik bir bölge | Koryoretinal kolobom |
| Göz kapağında çentik, kuru ya da ağrılı göz | Korneayı açıkta bırakan göz kapağı kolobomu |
| Küçük göz (mikroftalmi), istemsiz göz hareketleri (nistagmus), şaşılık | Çoğunlukla daha büyük ya da iki taraflı kolobomlarda görülür |
| Ani gölge, perde, ışık çakmaları ya da birden artan uçuşan cisimler | Retina dekolmanı: acil |
Görme sorunları doğumda belli olmayabilir; bu yüzden görünür iris kolobomu olan çocuğa tam bir göz muayenesi yapılmalıdır. AAO, çocuklarda gözlük ya da sağlam gözün kapatılmasıyla tembel göz (ambliyopi) gelişiminin önlenmesinin önemini vurgular.
Kolobomlu gözlerde katarakt, glokom (göz tansiyonu), miyopi, nistagmus ve şaşılık da görülebilir. Koryoretinal kolobomlu 335 gözün incelendiği bir çocuk serisinde, gözlerin %87,2'sinde başka göz anomalileri bulundu; bunların arasında iris kolobomu (%71), mikrokornea (%45,1), nistagmus (%41,5) ve şaşılık (%21,2) vardı.
Kolobom nasıl teşhis edilir?
Kolobom, göz muayenesiyle teşhis edilir; gözün arka kısmı yalnızca göz bebeğine bakarak değerlendirilemediği için göz bebekleri açılarak tam bir muayene gerekir. Tipik basamaklar şunlardır:
Gözün ve göz bebeğinin muayenesi
Göz kapakları ve iris incelenir; varsa boşluğun büyüklüğü ve biçimi değerlendirilir.
Görme, kırma kusuru ve görme alanı testleri
Her gözün ne kadar gördüğü, gözlüğe ihtiyaç olup olmadığı ve görme alanı kaybı olup olmadığı ölçülür.
Göz bebeği açılarak retina muayenesi
Koroid, retina ve optik sinir incelenir; boşluğun optik diske ya da makulaya (görmenin merkezi) uzanıp uzanmadığına bakılır. Eye dergisindeki 2021 klinik derleme, görmenin esas olarak optik disk ve foveanın tutulup tutulmadığına bağlı olduğunu vurgular.
Gerekirse görüntüleme
Çocuklarda göz için ilk tetkik genellikle ultrasondur; doktor göz çukurunu ya da beyni de değerlendirmek isterse BT veya MR eklenir. BT ve MR'da arka kolobom, glob duvarında odaksal bir boşluk olarak görülür; çoğu zaman küçük bir gözle birliktedir ve bazen arkasında sıvı dolu bir kist bulunur. İris kolobomu doğrudan muayenede görüldüğü için bu tetkiklerde genellikle ayrıca aranmaz. Görüntüleme göz muayenesinin yerini tutmaz, onu tamamlar.
Genel ve genetik değerlendirme
Özellikle her iki göz tutulmuşsa ya da başka bulgular (kalp, işitme, büyüme veya yüz farklılıkları) varsa çocuk doktoru ya da genetik uzmanı gerekir; çünkü CHARGE ve diğer sendromların ayrı bir izlemi vardır. Genetik test ve danışmanlık, ailelerin tekrarlama riskini anlamasına yardımcı olabilir.
Kolobom tedavisi var mı? Kolobom tedavisi nedir?
Kolobomu kapatan bir tedavi, yani kesin bir çare yoktur. Tedavinin amacı görmeyi korumak, komplikasyonları tedavi etmek ve konforu ya da görünümü iyileştirmektir. AAO ve klinik literatür, türe göre şu seçenekleri sayar. Dolayısıyla "doğuştan kolobom tedavisi var mı" sorusunun dürüst yanıtı şudur: boşluk kalır, ama etkilerinin çoğu yönetilebilir.
| Sorun | Tipik yaklaşım |
|---|---|
| Bulanık görme, kırma kusuru | Gözlük ya da kontakt lens; çocuklarda erken başlanır |
| Tembel göz (ambliyopi) | Zayıf gözü eğitmek için sağlam gözün kapatılması ya da özel gözlük |
| İris kolobomu: kamaşma, ışık hassasiyeti ya da görünüm | Renkli ya da protez iris kontakt lensler; seçilmiş olgularda cerrahi bir seçenektir |
| Koryoretinal kolobom: retina dekolmanı riski | Düzenli, göz bebeği açılarak kontroller; bazı gözlerde retinayı güçlendirmek için boşluğun kenarına lazer (retinopeksi); dekolman olursa cerrahi |
| Katarakt | Katarakt ameliyatı; sert merceği olan küçük gözlerde daha zor olabilir |
| Göz kapağı kolobomu | Korneayı korumak için suni gözyaşı damlası ve merhem, ardından cerrahi onarım; yöntem kusurun büyüklüğüne göre değişir |
| Düşük görme | Düşük görme yardımcıları, eğitim ve destek |
İris kolobomu tedavisi
İris kolobomu çoğu zaman tıbbi tedavi gerektirmez; çünkü esas olarak görmeyi değil görünümü ve kamaşmayı etkiler. Renkli "yapay iris" kontakt lensler göz bebeğini yuvarlak gösterebilir ve kamaşmayı azaltabilir; lensler kişiye özel uygulanır. Seçilmiş gözlerde cerrahi seçenekler vardır, ancak bu bir uzman kararıdır; çünkü irisin arkasındaki retina ve optik sinirin de önce değerlendirilmesi gerekir.
Retina dekolmanı: görmeyi tehdit eden başlıca risk
Retina ya da koroid tutulmuşsa retina dekolmanı riski ortalamadan yüksektir. EyeWiki, arka kolobomlarda bu riski %23-42 olarak verir. 198 çocuğun (335 göz) incelendiği bir seride gözlerin genel olarak %17,6'sında retina dekolmanı gelişti; dekolman oranı önleyici lazer uygulanan gözlerde %2,9, tedavi edilmeyen gözlerde %24,1 idi. Bu bir gözlem çalışmasıydı, kısa takipli ve kontrollü bir deney değildi. Eye derlemesi ayrıca, çoğu gözde optik diskin boşluğun içinde yer aldığını ve bunun lazer tedavisini tam ve güvenli biçimde uygulamayı zorlaştırabileceğini ekler. Lazerin önerilip önerilmeyeceği, bir retina uzmanının kişiye özel vereceği karardır. Aynı derlemeye göre kolobomla ilişkili dekolman cerrahisinde modern teknikler tutarlı biçimde iyi sonuç verir, ancak bu ameliyatlar karmaşık olabilir.
Bizde kolobom değerlendirmesi: kolobomla ilişkili göz sorunları olan kişilerde retina ve katarakt değerlendirmesini Doç. Dr. Muhammet Derda Özer (retina, katarakt, kornea) ve Op. Dr. Aysan Bayram (retina hastalıkları, katarakt) yürütür; göz kapağı cerrahisi soruları ise Prof. Dr. Ahmet Satıcı'ya (göz kapağı ve oküloplastik cerrahi) aittir. Önce raporlarınızı ve tetkiklerinizi gönderin; uygun cerrah, İstanbul'da bir tedavinin yardımcı olup olamayacağını size söylesin.
Kolobom için ne zaman doktora gidilmeli?
Kolobomunuz varsa ve şunları fark ederseniz aynı gün göz acil servisine ya da göz doktoruna başvurun:
- görüşünüzde birden beliren bir gölge, perde ya da örtü
- yeni ışık çakmaları ya da birden artan uçuşan cisimler
- iki gözden birinde ani görme kaybı
- kırmızı ve ağrılı göz, özellikle göz kapağı tam kapanmıyorsa
Şu durumlarda rutin bir randevu alın:
- çocuğunuzun göz bebeği anahtar deliği ya da düzensiz görünüyorsa ya da doğuştan göz kapağında çentik fark ettiyseniz
- bebek ya da çocuk nesneleri izlemiyor, şaşılık gösteriyor ya da cisimleri çok yakına tutuyorsa
- size kolobomunuz olduğu söylendiyse ve yakın zamanda göz bebeği açılarak retina muayenesi yaptırmadıysanız
- kamaşma günlük yaşamınızı ya da araç kullanmanızı zorlaştırıyorsa
- kolobomunuz varken katarakt ya da başka bir göz ameliyatı planlıyorsanız; çünkü kolobom ameliyatın planlanışını değiştirir
Tanınız varsa ve ikinci bir görüş almak istiyorsanız, ücretsiz ön değerlendirme için tetkiklerinizi gönderebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kolobom, gözde doğuştan var olan ve normal dokunun bir kısmının eksik olduğu bir boşluktur. İris, retina, koroid, optik sinir, mercek ya da göz kapağını tutabilir; görme üzerindeki etkisi hiç yoktan ağıra kadar değişir.
Tıpta kolobom, bir yapının doğuştan eksik olması demektir ve en çok göz için kullanılır. Hamileliğin ilk haftalarında gözün embriyonik yarığının kapanmamasından kaynaklanır ve etkilenen bölüme göre iris, koroid, retina, optik sinir ya da göz kapağı kolobomu diye adlandırılır.
Başlıca türler iris, koryoretinal (retina ve koroid), optik sinir, mercek ve göz kapağı kolobomudur. İris kolobomu anahtar deliği biçiminde bir göz bebeği verir; koryoretinal ya da optik sinir kolobomu gözün arkasındadır ve çoğu kez dışarıdan görülmez.
Hamileliğin erken döneminde gözün embriyonik yarığının (optik fissür) tam kapanmaması nedeniyle oluşur. Genler rol oynar (40'tan fazlası ilişkilendirilmiştir), CHARGE gibi sendromların parçası olabilir ve olguların çoğu ailede öykü olmadan ortaya çıkar. Çoğu zaman kesin neden bulunamaz.
Nadirdir. MedlinePlus yaklaşık 10.000 kişide 1 der; göz kolobomu için yayımlanmış tahminler 10.000 canlı doğumda 0,5 ile 2,2 arasında değişir.
Anahtar deliği biçiminde göz bebeği, ışığa duyarlılık ve kamaşma, azalmış görme, görme alanında eksik bir bölge, göz kapağı kolobomunda ise kapakta çentik ve kuru göz. Bazı kişilerde hiç belirti olmaz.
Göz bebeği yuvarlak değil, alta doğru uzanan bir anahtar deliği gibi görünür; bebek ışıkta gözlerini kısabilir. Bu görünüm tek başına görmenin nasıl olacağını söylemez. Bebeğin gözünün arkasına da bakılması ve tam bir göz muayenesi yapılması gerekir.
Boşluğu kapatan bir tedavi yoktur; ama etkilerinin çoğu yönetilebilir. Gözlük, lens, tembel göz tedavisi, retina için lazer ya da cerrahi, katarakt ameliyatı, göz kapağı onarımı ve düşük görme desteği uygulanabilir.
Tedavi, kolobomun türüne ve yol açtığı soruna göre planlanır. Çocuklarda öncelik görme gelişimidir: erken gözlük ve gerekirse sağlam gözün kapatılması. Retina kolobomunda düzenli izlem ve seçilmiş gözlerde önleyici lazer, göz kapağı kolobomunda ise kornea koruması ve cerrahi onarım gündeme gelir.
Önce korneayı kuruluktan korumak için suni gözyaşı damlası ve merhem kullanılır. Ardından kusurun büyüklüğüne göre cerrahi onarım yapılır; küçük kusurlar çoğu zaman doğrudan dikilebilir, büyükler daha kapsamlı bir yeniden yapılandırma ister.
Riski artırabilir; özellikle retina ya da koroid tutulmuşsa. Yayımlanmış oranlar çalışmaya ve kolobomun türüne göre yaklaşık %17 ile %42 arasında değişir. Seçilmiş gözlerde önleyici lazer riski azaltabilir. Düzenli göz bebeği açılarak kontroller önemlidir; ani gölge ya da ışık çakmaları acil bakım gerektirir.
Kolobomun yeri ve büyüklüğüne bağlıdır. Bazı kişilerin görmesi normaldir ve kolobomdan neredeyse hiç etkilenmez; bazılarında düşük görme, görme alanı kaybı ya da ışık hassasiyeti günlük yaşamı etkiler. Önemli olan görmenizin ve günlük etkinliklerinizin ne kadar etkilendiğidir; etkileniyorsa düşük görme hizmetleri yardımcı olabilir.
Göz rengi ile kolobom ayrı konulardır. Renk irisin pigmentine, kolobom ise yapısal bir boşluğa bağlıdır; bir renk tablosu kolobomu öngöremez ya da dışlayamaz. Göz renginin kalıtımını merak ediyorsanız Göz rengi hesaplama ve kalıtım aracını deneyebilirsiniz.
İlgili terimler
Mikroftalmi
olağandışı küçük göz; çoğunlukla kolobomla birlikte görülür.
Nistagmus
istemsiz, ritmik göz hareketleri; kolobomla sık birlikte bulunur.
Ambliyopi
"tembel göz"; çocuklukta yetersiz gelişim nedeniyle azalmış görme.
Retina dekolmanı
retinanın gözün arka duvarından ayrılması; görmeyi tehdit eden başlıca komplikasyon.
CHARGE sendromu
kolobomu da içeren genetik bir sendrom.
Anahtar deliği göz bebeği
iris kolobomunun verdiği biçim.
Kornea erozyonu
kornea yüzeyinde ağrılı bir açılma; göz kapağı kolobomu gözü açıkta bırakıyorsa kornea risk altındadır.
Subkonjonktival kanama
gözün beyaz kısmında zararsız kırmızı bir leke; bazen daha ciddi bir şeyle karıştırılır.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- American Academy of Ophthalmology. What Is Coloboma? https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-coloboma
- EyeWiki (AAO). Coloboma. https://eyewiki.org/Coloboma
- MedlinePlus Genetics (NIH). Coloboma. https://medlineplus.gov/genetics/condition/coloboma/
- EyeWiki (AAO). CHARGE Syndrome. https://eyewiki.org/CHARGE_Syndrome
- Vegunta S, Patel BC. Optic Nerve Coloboma. StatPearls, NCBI Bookshelf, updated 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30422472/
- Lingam G, Sen AC, Lingam V, Bhende M, Padhi TR, Xinyi S. Ocular coloboma: a comprehensive review for the clinician. Eye 2021;35(8):2086-2109. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33746210/
- Uhumwangho OM, Jalali S. Chorioretinal coloboma in a paediatric population. Eye 2014;28(6):728-733. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24675580/
- Mitchell DL et al. Epidemiology of coloboma: prevalence and patterns in Texas, 1999-2014. Birth Defects Research 2024;116(11):e2413. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39530497/
- Radiopaedia. Ocular coloboma. https://radiopaedia.org/articles/ocular-coloboma
- Gerrie SK et al. Pediatric orbital lesions: ocular pathologies. Pediatric Radiology 2024;54(6):876-896. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38321238/
Sizde ya da çocuğunuzda kolobom mu var?
Göz raporunuzu ve tetkiklerinizi bize gönderin. Cerrahlarımızdan biri inceleyip nelerin yardımcı olabileceğini, hiçbir yükümlülük olmadan size dürüstçe söylesin.
3 göz cerrahı
Dosyanızı bir satış temsilcisi değil, adı belli bir cerrah inceler. Yanıt süresi: {{yanıt süresi}}.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı
Doç. Dr. Muhammet Derda Özer
Op. Dr. Aysan Bayram