- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz sözlüğü A-Z
- Göz Küresi Nedir? Neresidir, Yapısı, Görevi ve Sık Sorunları
Göz Küresi Nedir? Neresidir, Yapısı, Görevi ve Sık Sorunları
{{cerrah}} tarafından tıbbi olarak gözden geçirilmiştir, {{cerrahın unvanı ve uzmanlığı}}, {{inceleme tarihi}}. Son güncelleme: {{tarih}}.
Göz küresi (isim; göz yuvarlağı, glob, Latince bulbus oculi olarak da bilinir): görme organının kendisidir; yetişkinde önden arkaya yaklaşık 24 mm çapında, neredeyse küre biçimli bir yapıdır ve kemik göz çukurunda (orbita) yer alır. İçinde kornea, iris, gözbebeği, mercek ve retina bulunur; bunlar ışığı odaklayıp beyne giden sinyale çevirir. Gözün kırmızı olması çoğu zaman zararsızdır (yüzeydeki küçük bir damarın çatlaması ya da hafif tahriş); ancak ağrı, ışığa hassasiyet veya görme azalması eşlik ediyorsa aynı gün doktora gidilmelidir.
Kısa yanıt: Göz küresi, göz kapaklarını, gözyaşı bezlerini, kasları ve kemik yuvayı saymazsanız "göz"ün kendisidir. Gözün kızarmasının en sık nedenleri konjonktivit, göz kuruluğu, blefarit ve küçük bir damar çatlağıdır (NHS). Cerrahlarımız Prof. Dr. Ahmet Satıcı, Doç. Dr. Muhammet Derda Özer ve Op. Dr. Aysan Bayram göz küresinin hastalıklarını tedavi eder; ağrılı kırmızı göz ise beklenecek bir durum değildir.
Göz küresi: kısa bilgiler
- Nedir?
- Göz kapakları, gözyaşı bezleri, kaslar ve kemik yuva hariç, gözün kendisi
- Diğer adları
- Göz yuvarlağı, glob, bulbus oculi
- Boyut
- Önden arkaya yaklaşık 24 mm, yükseklik 23,7 mm, genişlik 24,2 mm; hacim yaklaşık 6,5 ml; yetişkin boyutuna yaklaşık 12 yaşında ulaşır
- Yeri
- Orbitada (göz çukuru): yedi kemikten oluşan, hacmi yaklaşık 28 ml olan kemik yuva; göz küresi bu yuvanın yalnızca yaklaşık dörtte birini doldurur
- Üç katman
- Dış lifli tabaka (şeffaf kornea ve beyaz sklera), orta damarlı tabaka veya üvea (koroid, siliyer cisim, iris), iç tabaka (retina)
- İçindeki sıvılar
- Önde sulu sıvı (aköz hümor); merceğin arkasında jel kıvamında camsı cisim (vitreus)
- Hareket
- Göz küresinin dışındaki altı kas onu yukarı, aşağı, yanlara çevirir ve döndürür
- Uzman
- Göz hastalıkları uzmanı (oftalmolog); Laser Istanbul Clinic'te: Prof. Dr. Ahmet Satıcı, Doç. Dr. Muhammet Derda Özer ve Op. Dr. Aysan Bayram
Göz küresi neresidir? Göz yuvasında nasıl durur?
Göz küresi, kafatasının ön kısmındaki kemik göz çukurunda (orbita, göz yuvası) yer alır. Bu çukur yedi kemikten oluşur ve hacmi yaklaşık 28 ml'dir; 6,5 ml hacimli göz küresi bu alanın yalnızca yaklaşık dörtte birini doldurur. Geri kalan boşlukta göz kasları, sinirler, damarlar, gözyaşı bezi ve koruyucu yağ dokusu bulunur. Dışarıdan baktığınızda gördüğünüz kısım, yani gözün beyazı, rengi ve gözbebeği, göz küresinin ön yüzüdür; geri kalan büyük bölümü kemik yuvanın içinde saklıdır ve göz kapakları ile kirpikler ön yüzeyi korur.
Göz küresi yuvasında serbest bir top gibi durmaz: altı dış göz kası skleraya tutunur ve küreyi yukarı, aşağı, sağa, sola çevirip döndürür. Arkada ise optik sinir (görme siniri) göz küresinden çıkarak sinyalleri beyne taşır.
Göz küresinin diğer adı nedir?
Göz küresinin en yaygın diğer adları "göz yuvarlağı" ve "glob"dur; Latince anatomi adı "bulbus oculi"dir. Günlük konuşmada kısaca "göz" denir, ancak anatomide "göz" ile "göz küresi" farklıdır: göz küresi yalnızca ışığı algılayan küresel organı anlatır. Göz çukuru (orbita), göz kapakları, gözyaşı sistemi ve dış göz kasları ise göz küresinin çevresindeki yardımcı yapılardır. Göz doktorları "glob" sözcüğünü özellikle yaralanma bağlamında kullanır; örneğin küreyi yırtan bir yaralanmaya "glob rüptürü" denir. Bu terim tıbbi metinlerde ve raporlarda karşınıza çıkabilir.
Göz küresi nelerden oluşur? Yapısı ve katmanları
Göz küresi, iki sıvı dolu boşluğu saran üç katmandan oluşur ve her katmanın ayrı bir görevi vardır.
| Bölüm | Nedir? | Ne işe yarar? |
|---|---|---|
| Sklera | Göz küresinin neredeyse tüm yüzeyini kaplayan sert, beyaz dış duvar | Gözü korur ve biçimini verir; altı göz kası buraya tutunur |
| Konjonktiva | Skleranın üzerini ve göz kapaklarının iç yüzünü örten ince, şeffaf zar | Korur ve nemlendirir; "göz damarı çatlaması" bu zarda görülür |
| Kornea | Ön taraftaki şeffaf kubbe | Gözün odaklama gücünün yaklaşık %70'ini sağlar (AAO) |
| İris ve gözbebeği | Renkli halka ve ortasındaki açıklık | İris kasları gözbebeğini genişletip daraltarak arkaya ulaşan ışığı ayarlar |
| Mercek (lens) | Gözbebeğinin arkasındaki şeffaf, esnek disk | Odaklamanın yaklaşık %30'unu sağlar; yakın görme için şekil değiştirir |
| Üvea (koroid, siliyer cisim, iris) | Damardan zengin orta tabaka | Gözü besler ve sulu sıvıyı üretir |
| Sulu sıvı (aköz hümor) | Gözün ön kısmını dolduran sıvı | Kornea ve merceği besler; sürekli üretim ve drenajla göz tansiyonunu dengede tutar |
| Camsı cisim (vitreus) | Mercek ile retina arasındaki şeffaf, jel kıvamında madde | Göz küresinin yuvarlak biçimini korur |
| Retina | Arka duvarı kaplayan ışığa duyarlı doku | Çubuk ve koni hücreleri ışığı elektrik sinyaline çevirir |
| Optik sinir | Göz küresinin arkasından çıkan kablo | Sinyalleri beyne taşır |
Yüzeyi ayrıca üç katmanlı (mukus, sulu ve yağlı) bir gözyaşı filmi korur; bu film ön yüzeyi pürüzsüz ve nemli tutar.
Arka tarafta çubuk hücreleri, ışığa duyarlı bir pigment sayesinde loş ışıkta görmeyi sağlar.
Göz küresi nasıl çalışır?
Işık önce korneadan, sonra gözbebeğinden ve merceğinden geçer; bu yapılar ışığı birlikte retinaya odaklar. Retinadaki ışık algılayıcı hücreler ışığı elektrik sinyaline çevirir, optik sinir sinyalleri beyne taşır ve beyin bunları gördüğünüz görüntüye dönüştürür (National Eye Institute). Gözyaşı filmi ön yüzeyi bu işlemin işleyebileceği kadar berrak tutar. Odaklamayı kornea ve mercek sağladığı için bunların şeklindeki ya da şeffaflığındaki küçük değişiklikler veya göz küresinin boyundaki fark, görmenin ne kadar net olduğunu değiştirir.
Gözün kırmızı olması: göz küresi neden kızarır?
Göz küresinin kızarması, gözün beyazındaki ince damarların genişlediği ya da birinin kanadığı anlamına gelir. NHS kırmızı gözün "çoğu zaman bir enfeksiyon ya da göz kuruluğundan kaynaklandığını, ancak pek çok olası neden bulunduğunu" belirtir. En sık nedenler şunlardır:
| Neden | Genelde nasıl görünür ve hissedilir? | Ne kadar ciddi? |
|---|---|---|
| Konjonktivit ("pembe göz") | Genelde iki göz kırmızı, yanma veya kum hissi, sulanma, yapışkan akıntı; viral, bakteriyel ya da alerjik olabilir | Çoğunlukla hafif; çoğu vaka iki hafta içinde geçer (NHS) |
| Göz kuruluğu | Kırmızı, kumlu, batan gözler; ekran karşısında, rüzgârda ya da klimada artar | Yaygın ve tedavi edilebilir |
| Blefarit | Göz kapağı kenarlarında kızarıklık, şişlik ve kabuklanma; göz kırmızı ve tahriş görünür | Kronik ama yönetilebilir |
| Damar çatlağı (subkonjonktival kanama, hiposfagma) | Gözün beyazında parlak kırmızı leke, genelde ağrısız | Çoğunlukla zararsız |
| Göz kapağı sorunları | Arpacık, kapak şişliği, içe dönük kirpikler yüzeyi tahriş eder | Değişir |
| Kontakt lens sorunları | Lens kullanan kişide kırmızı, ağrılı göz | Korneada enfeksiyon olabilir: acil |
| Keratit veya kornea ülseri | Kırmızı, ağrılı göz, ışığa hassasiyet, bazen korneada beyaz leke | Acil; görmeye zarar verebilir |
| Üveit veya sklerit | Derinde sızlayan kırmızı göz, çoğu kez ışığa hassasiyetle | Acil; uzman tedavisi gerekir |
| Akut açı kapanması glokomu | Çok kırmızı göz, şiddetli ağrı, baş ağrısı, lambaların etrafında hale, bulantı | Acil durum |
Renkten çok tablo önemlidir. Ağrısız ve görmenin normal olduğu bir kırmızı göz çoğu kez kendiliğinden geçer; NHS gözü ovuşturmamayı ve kızarıklık geçene kadar kontakt lens takmamayı önerir. Ağrı, ışığa hassasiyet veya görmede değişiklik eşlik eden kırmızı göz ise bambaşka bir durumdur.
Gözde kan lekesi neden olur?
Gözün beyazındaki parlak kırmızı leke çoğunlukla subkonjonktival kanamadır (halk arasında "göz kanaması"): konjonktivadaki küçük bir damar çatlamış ve kan, konjonktiva ile sklera arasında birikmiştir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'ne (AAO) göre genellikle zararsızdır ve çoğu zaman kendiliğinden iyileşir; sık tetikleyiciler öksürme, hapşırma, ıkınma veya gözü ovuşturmadır. Daha nadiren diyabet, yüksek tansiyon veya aspirin, varfarin (Coumadin), klopidogrel (Plavix), apiksaban (Eliquis) ve rivaroksaban (Xarelto) gibi kan sulandırıcı ilaçlarla ilişkilidir.
- Görünüm: Tek belirti kırmızı bir lekedir, bazen çok hafif bir tahriş eşlik eder. İyileşirken pembe, turuncu, sarı ve hatta siyah renge dönüp sonra kaybolabilir.
- Ne kadar sürer? Birkaç günden birkaç haftaya kadar (AAO); EyeWiki, boyuta göre 1 ila 4 hafta verir.
- Tedavi: Genelde gerekmez; yapay gözyaşı tahrişi rahatlatır.
- Şu durumlarda doktora gidin: Sık tekrarlıyorsa, kan sulandırıcı kullanıyor ve tekrar tekrar kanıyorsanız ya da bir yaralanmanın ardından oluştuysa. Darbeden sonra gözün beyazının tamamını kan kaplıyorsa bu, glob rüptürünün (göz küresinin yırtılması) işareti olabilir ve acil muayene gerekir.
Kan, gözün içinde, irisin önünde ve korneanın arkasında da birikebilir. Buna hifema denir; çoğunlukla künt travmanın sonucudur, bulanık görme, ağrı veya ışığa hassasiyet yapar ve ilk beş gün içinde yeniden kanama ile göz tansiyonu yükselmesi riski nedeniyle hızla tıbbi değerlendirme gerektirir.
Uyarı işaretleri: şu belirtilerden biriyle birlikte kırmızı göz acil bakım demektir
NHS, kırmızı göz için aşağıdakilerden biri varsa acil yardım alınmasını söyler:
- çok şiddetli ağrı ya da ışığa bakarken ağrı
- dalgalı çizgiler, çakan ışıklar veya görme kaybı gibi görme değişiklikleri
- bulantıyla birlikte şiddetli baş ağrısı
- çok koyu kırmızı göz
- yaralanma, gözde yabancı cisim veya kimyasal sıçraması
- bir gözbebeğinin diğerinden büyük olması
- kontakt lens takarken kırmızı göz (lensi çıkarın ve muayene olun)
Göz küresi ağrısı: göz ağrısı, göz çukuru ve çevresinde ağrı
Sol göz küresinde ağrının nedenleri sağ gözdekilerle aynıdır: ipucu hangi taraf olduğu değil, yanındaki belirtilerdir. Tek taraflı göz çukuru ağrısı için de aynısı geçerlidir. Başlıca nedenler yaygın olandan acil olana doğru şöyledir.
| Ağrı nerede? | Olası nedenler | Başka neler fark edebilirsiniz? |
|---|---|---|
| Yüzeyde, kumlu veya batıcı | Göz kuruluğu, konjonktivit, çizilmiş kornea, yabancı cisim | Kızarıklık, sulanma, ışığa hassasiyet |
| Derinde, künt, kemiren ağrı; göz hareket ettikçe artar | Sklerit (gözün beyazının iltihabı), optik nörit | Skleritte mor-kırmızı göz; optik nöritte ani bulanık görme ve solgun renkler |
| Göz çukuru ve elmacık kemiği çevresinde ağrı | Sinüzit; yüze darbe (orbita tabanı kırığı) | Burun tıkanıklığı, akıntı, yanak ve alında basınç; yaralanmadan sonra çift görme, yanakta uyuşma, çökük göz |
| Göz çukuru ve kaş kemiği ağrısı | Sinüzit (frontal sinüs), küme baş ağrısı, migren, göz yorgunluğu | Alında basınç; küme baş ağrısında aynı tarafta kırmızı, sulanan göz ve düşük kapak |
| Kırmızı gözle birlikte şiddetli ağrı, hale ve bulantı | Akut açı kapanması glokomu | Acil: 112'yi arayın veya acile gidin |
| Şiş kırmızı kapak, öne çıkmış göz ve ateşle birlikte ağrı | Orbital sellülit | Acil: damar yoluyla antibiyotikle hastane tedavisi |
| 50 yaş üstünde yeni baş ağrısı; çiğnerken çene ağrısı veya saç derisinde hassasiyet | Dev hücreli arterit | Acil: tedavi edilmezse görme kaybı kalıcı olabilir |
Bunların bazılarını daha ayrıntılı bilmekte fayda var.
Sinüzit, burun tıkanıklığı ve koyu akıntıyla birlikte "yanaklarda, gözlerde veya alında ağrı, şişlik ve hassasiyet" yapar (NHS). Göz çukuru ve elmacık kemiği ya da kaş kemiği çevresindeki ağrının çok yaygın bir nedenidir ve çoğu kez soğuk algınlığının ardından gelir. Üç haftadan uzun sürüyor ya da tekrar ediyorsa doktora başvurun.
Sklerit, göz hareketinde artan, geceleri sıklıkla kötüleşen künt, kemiren bir ağrı yapar ve kulağa, saç derisine, yüze veya çeneye yayılabilir. Vakaların yarısına kadarı romatoid artrit gibi genel bir iltihabi hastalıkla ilişkilidir; bu nedenle çabuk değerlendirme gerekir (EyeWiki).
Optik nörit, görme sinirinin iltihabıdır. Genelde ani bulanık ya da "puslu" görme, gözü oynatırken ağrı ve solgun renkler yapar; çoğunlukla 18 ile 45 yaş arasındaki yetişkinleri etkiler. Multipl sklerozun ilk belirtisi olabilir, bu yüzden hemen doktora görünün.
Küme baş ağrısı, başın bir yarısında gözün çevresinde keskin, yanıcı veya delici bir ağrıdır; kırmızı sulanan göz, düşük veya şiş kapak ve terli yüz eşlik eder. Atakların süresi 15 dakika ile 3 saat arasındadır (NHS).
Orbital sellülit, göz küresinin arkasındaki dokuların enfeksiyonudur ve çoğunlukla sinüslerden yayılır (vakaların yaklaşık %90'ı, EyeWiki). Göz hareketinde ağrı, kırmızı şiş kapak, öne çıkmış göz, ateş ve çift görme onu tıbbi bir acil durum yapar.
Orbita tabanı kırığı yumruk veya spor yaralanmasından sonra görülebilir: çift görme (özellikle yukarı veya aşağı bakarken), yanakta uyuşma ve çökük göz arayın. EyeWiki rehberi, böyle bir yaralanmadan sonra 4 ila 6 hafta burnu sümkürmemeyi önerir.
Göz küresi zonklaması: göz neden seğirir veya atar?
Gözde zonklama veya atma hissi çoğu zaman göz küresinin kendisi değil, göz kapağı seğirmesidir (miyokimi). Göz kapağı miyokimisi genellikle iyi huyludur ve dakikalar ile haftalar içinde kendiliğinden geçer. Bilinen tetikleyiciler stres, yorgunluk, kafein, alkol, uykusuzluk ve uzun ekran süresiyle bazı ilaçlardır. Birkaç hafta ya da daha uzun sürerse, göz kapağının ötesine yayılırsa, iki tarafı da tutarsa veya başka sinir belirtileriyle birlikteyse doktora başvurun (EyeWiki).
Gözün arkasında zonklayan ağrı sinüzit, migren veya küme baş ağrısından da kaynaklanabilir (yukarıya bakın). Nadiren, gerçekten atan, öne çıkmış, kırmızı bir gözün yanında uğultu sesi ve çift görme varsa, gözün arkasındaki anormal bir atardamar-toplardamar bağlantısına, yani karotis-kavernöz fistüle işaret eder; acil görüntüleme ve tedavi gerekir. Göz küreniz öne fırlamış ya da atıyor gibi görünüyorsa beklemeyin.
Göz küresi nakli mümkün mü?
Hayır: bugün tüm gözün nakli görmeyi geri getiremez; bu yüzden standart bir tedavi yoktur. Engel optik sinirdir. Göz, beyne bu sinirle yeniden bağlanmalıdır ve sinir hücreleri bir birleşim yerinde yeniden büyümez.
Kasım 2023'te New York'taki NYU Langone Health'te cerrahlar, yüksek voltajlı bir kazada sol gözünü kaybeden bir adama uygulanan 21 saatlik kısmi yüz naklinin bir parçası olarak insanda ilk tam göz naklini gerçekleştirdi. Verici gözün damarları ve retinası sonrasında sağlıklı görünüyordu, ancak alıcı bu gözle görme kazanmadı ve ekip bunu körlüğe çare olarak değil, ameliyatın yapılabileceğinin kanıtı olarak tanımladı.
Rutin olan ise göz küresini değil, yalnızca gözün şeffaf ön penceresini verici dokuyla değiştiren kornea naklidir. Bu farklı bir ameliyattır; keratokonus, skar ve kornea ödemi için kullanılır ve iyileşme aylarla ölçülür. Bütün göz nakilleri deneysel olduğu için bir fiyattan söz edilemez; "göz küresi nakli" adıyla ücret karşılığı hizmet sunduğunu söyleyen herkese büyük bir ihtiyatla yaklaşın.
Balık gözü yemek göze iyi gelir mi?
Balık gözü yemenin kendi gözleriniz için bir yararı olduğuna dair iyi bir kanıt yoktur. Balık gözleri çeşitli mutfaklarda yenir ve yağdan zengindir; retina da omega-3 yağı DHA'dan zengindir: DHA, retinadaki çoklu doymamış yağların yaklaşık %60'ını oluşturur. Fikrin popüler olmasının nedeni budur, ancak DHA yemenin gözlerinizi iyileştirdiği sonucu çıkmaz.
- En bilinen çalışma olan National Eye Institute'un AREDS2 çalışması, standart formüle omega-3 takviyesi eklemenin ileri evre yaşa bağlı makula dejenerasyonu riski üzerinde ek bir etkisi olmadığını, omega-3 takviyelerinin katarakt veya makula dejenerasyonuna etkisi bulunmadığını göstermiştir.
- Bir sistematik derleme, retinitis pigmentozada DHA'nın görme alanına anlamlı bir yararını saptamamıştır.
- Balık gözü yemenin göz sağlığına etkisine bakan bir çalışmaya rastlamadık; dolayısıyla "balık gözünün faydaları" ile ilgili her iddia kanıtsızdır.
- Besin değeri balığın kendisindedir. NHS haftada en az bir porsiyon (140 g) yağlı balık (somon, sardalya, uskumru, alabalık, ringa) önerir; hamile kalabilecek kız ve kadınlar ile hamile veya emziren kadınlar haftada en fazla iki porsiyon yağlı balık yemelidir.
Balığı seviyorsanız genel sağlık için yiyin; görmenizi koruyacağını beklemeyin. Makula dejenerasyonundan ya da göz kuruluğundan endişeleniyorsanız bir göz muayenesi, her diyet değişikliğinden daha değerlidir.
Göz küresi nasıl muayene edilir?
Göz doktorları göz küresini ön yüzeyden retinaya ve optik sinire kadar inceler. Çoğu test hızlı ve ağrısızdır:
- Görme keskinliği ve refraksiyon: harflerin okunması ve gözlük numaranızın belirlenmesi.
- Yarık lamba (biyomikroskop) muayenesi: ince bir ışık huzmesiyle kornea, iris, mercek ve gözün ön kısmını kesitsel gösteren mikroskop; çiziklerde, ülserde, iltihapta ve gözde kanamada tanı koydurur.
- Tonometri: göz tansiyonunu ölçer; glokom için önemlidir.
- Genişletilmiş retina muayenesi ve OCT taraması: retinayı, makulayı ve optik siniri ayrıntılı gösterir.
- Kornea topografisi ve tomografisi: korneanın ön ve arka yüzeyini ile kalınlığını haritalar.
- Göz ultrasonu ve görme alanı testleri: gözün içine bakış engellendiğinde veya yan görmenizin ne kadar olduğunu kontrol etmek için kullanılır.
Laser Istanbul Clinic'te kapsamlı bir ameliyat öncesi muayene ve tetkikler, İstanbul'daki her tedavinin parçasıdır; cerrahınız, İstanbul'a gelmeden önce elinizdeki tetkikleri de inceleyebilir.
Göz küresiyle ilgili ne zaman doktora gidilmeli?
Aynı gün veya acil bakım alın (112, göz acil servisi veya en yakın acil servis) şu durumlarda:
- ağrılı kırmızı göz, özellikle ışığa hassasiyet veya bulantıyla
- ani görme kaybı, çakan ışıklar, dalgalı çizgiler ya da görüşünüzün önünde perde
- göz yaralanması, kimyasal sıçraması veya darbeden sonra gözün beyazının tamamında kan
- şiş kapak, öne çıkmış göz veya ateşle birlikte kırmızı göz
- lambaların çevresinde haleyle birlikte yoğun göz ağrısı
- bir gözbebeğinin diğerinden büyük olması
- 50 yaşın üzerinde çene ağrısı veya saç derisi hassasiyetiyle birlikte yeni baş ağrısı
- kontakt lens takarken kırmızı, ağrılı göz
Yakın zamanda randevu alın, eğer şunları fark ediyorsanız:
- yaklaşık bir haftadan uzun süren veya tekrar eden kızarıklık
- gözün beyazında tekrarlayan kanamalar
- haftalarca süren veya yayılan göz kapağı seğirmesi
- hafif ama süren göz ağrısı veya basıncı ya da üç haftadan uzun süren sinüs belirtileri
- nemlendirici damlayla düzelmeyen, kumlu, kuru gözler
Glokom, üveit veya retina hastalığı gibi bir tanınız varsa ve ameliyat öncesinde başka bir uzmanın görüşünü almak istiyorsanız, tetkiklerinizi gelmeden önce incelenmek üzere gönderebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Göz küresi, gözün kendisidir: kemik göz çukurunda duran, yaklaşık 24 mm çapında, neredeyse yuvarlak bir organdır. Üç katmanı (sklera ile kornea, üvea ve retina) vardır ve sulu sıvı ile camsı cisim sıvısıyla doludur.
Göz küresi, kafatasının ön kısmındaki kemik göz çukurunda (orbita) bulunur. Çukurun yalnızca yaklaşık dörtte birini doldurur; geri kalanında kaslar, sinirler, damarlar ve yağ dokusu vardır. Dışarıdan yalnızca ön yüzü, yani gözün beyazı, iris ve gözbebeği görünür.
En yaygın karşılıkları "göz yuvarlağı" ve "glob"dur; Latince adı "bulbus oculi"dir. Göz çukuru (orbita), göz kapakları ve gözyaşı sistemi göz küresinin parçası değil, çevresindeki yapılardır.
En yaygın nedenler konjonktivit, göz kuruluğu, blefarit, enfeksiyon veya küçük bir damar çatlağıdır. Göz kırmızı ama ağrısız ve görmeniz normalse çoğu kez kendiliğinden geçer. Ağrı, ışığa hassasiyet veya bulanık görme eşlik eden kızarıklıkta aynı gün doktora gidilmelidir.
Genellikle konjonktivadaki küçük bir damar öksürme, hapşırma, ıkınma veya gözü ovuşturma sonrası çatlamıştır. Bu subkonjonktival kanama (hiposfagma) ürkütücü görünür ama çoğunlukla zararsızdır ve 1 ile 4 hafta içinde geçer. Tekrarlıyorsa, kan sulandırıcı kullanıyorsanız veya yaralanmanın ardından olduysa doktora başvurun.
Göz kuruluğu, konjonktivit, çizilmiş kornea, sinüzit, migren, optik nörit, sklerit ve glokom buna yol açabilir; yüzün hangi tarafı olduğunun önemi yoktur. Kızarıklık, bulantı, hale, görme kaybı ya da göz hareketinde ağrı eşlik ediyorsa hızla muayene gerekir.
Çoğunlukla stres, yorgunluk, kafein veya ekran süresinin tetiklediği göz kapağı seğirmesidir (miyokimi) ve dakikalar ile haftalar içinde geçer. Gerçekten atan, öne çıkmış, kırmızı bir göz nadirdir ama acil değerlendirme gerektirir.
En sık neden sinüzittir. Yüze alınan bir darbe göz çukurunun tabanını kırarak çift görme ve yanakta uyuşmaya yol açabilir. Göz kapakları şişerse, göz öne çıkarsa veya görmeniz değişirse hemen doktora gidin.
Görmeyi geri getirecek biçimde mümkün değil. İlk tam göz nakli Kasım 2023'te New York'ta yapıldı, ancak optik sinir henüz yeniden bağlanamadığı için alıcı bu gözle görme kazanmadı. Yalnızca gözün şeffaf ön kısmını değiştiren kornea nakli ise standart bir ameliyattır.
Gözlerinize yararı olduğuna dair kanıt yoktur. DHA retinada yoğunlaşır, ancak omega-3 takviyeleriyle yapılan çalışmalar makula dejenerasyonuna veya kataraktan korunma göstermemiştir. Haftada bir kez yağlı balık yemek genel sağlık için akıllıcadır.
İlgili terimler
Sklera
göz küresinin beyaz dış duvarı.
Konjonktiva
gözün beyazının üzerini ve göz kapaklarının içini örten şeffaf zar.
Kornea
göz küresinin önündeki şeffaf kubbe.
Limbus
korneanın sklera ile birleştiği halka.
İris ve gözbebeği
renkli halka ve ortasındaki açıklık.
Mercek (lens)
gözbebeğinin arkasında, odağı ince ayarlayan şeffaf disk.
Camsı cisim (vitreus)
göz küresinin arka kısmını dolduran jel kıvamında madde.
Retina
gözün arkasındaki ışığa duyarlı tabaka. Çubuk hücreleri loş ışıkta görmek için rodopsini kullanır.
Optik sinir
göz küresinden beyne sinyal taşıyan sinir.
Orbita
kemik göz çukuru (göz yuvası).
Gözyaşı filmi
gözün ön yüzeyini kaplayan ince gözyaşı tabakası.
Subkonjonktival kanama
gözün beyazındaki çatlak damar.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- NHS. Red eye. https://www.nhs.uk/conditions/red-eye/
- NHS. Conjunctivitis. https://www.nhs.uk/conditions/conjunctivitis/
- NHS. Sinusitis. https://www.nhs.uk/conditions/sinusitis/
- NHS. Glaucoma (acute angle-closure symptoms). https://www.nhs.uk/conditions/glaucoma/
- NHS. Cluster headaches. https://www.nhs.uk/conditions/cluster-headaches/
- NHS. Fish and shellfish: nutrition (oily fish, omega-3). https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/fish-and-shellfish-nutrition/
- American Academy of Ophthalmology. Parts of the eye. https://www.aao.org/eye-health/anatomy/parts-of-eye
- American Academy of Ophthalmology. What is subconjunctival hemorrhage? https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-subconjunctival-hemorrhage
- National Eye Institute. How the eyes work. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/healthy-vision/how-eyes-work
- National Eye Institute. About AREDS and AREDS2. https://www.nei.nih.gov/research/clinical-trials/age-related-eye-disease-studies-aredsareds2/about-areds-and-areds2
- EyeWiki (AAO). Subconjunctival Hemorrhage. https://eyewiki.aao.org/Subconjunctival_Hemorrhage
- EyeWiki (AAO). Hyphema. https://eyewiki.aao.org/Hyphema
- EyeWiki (AAO). Scleritis. https://eyewiki.aao.org/Scleritis
- EyeWiki (AAO). Orbital Cellulitis. https://eyewiki.org/Orbital_Cellulitis
- EyeWiki (AAO). Orbital Floor Fractures. https://eyewiki.aao.org/Orbital_Floor_Fractures
- EyeWiki (AAO). Eyelid Myokymia. https://eyewiki.aao.org/Eyelid_Myokymia
- EyeWiki (AAO). Giant Cell Arteritis. https://eyewiki.org/Giant_Cell_Arteritis
- EyeWiki (AAO). Carotid Cavernous Fistula. https://eyewiki.aao.org/Carotid_Cavernous_Fistula
- Wikipedia. Human eye (dimensions, volume, three coats; cites the primary literature). https://en.wikipedia.org/wiki/Human_eye
- Wikipedia. Orbit (anatomy) (seven bones, volume about 28 ml). https://en.wikipedia.org/wiki/Orbit_(anatomy)
- Wikipedia. Optic neuritis (symptoms, age range, link to multiple sclerosis). https://en.wikipedia.org/wiki/Optic_neuritis
- Wikipedia. Eye transplantation (NYU Langone whole-eye transplant, November 2023; cites Reuters, 9 Nov 2023). https://en.wikipedia.org/wiki/Eye_transplantation
- Wikipedia. Docosahexaenoic acid (DHA in the retina). https://en.wikipedia.org/wiki/Docosahexaenoic_acid
Kırmızı, ağrılı veya bulanık bir gözünüz mü var, ya da bir tanıyı doğrulatmak mı istiyorsunuz?
Tetkiklerinizi veya göz raporunuzu bize gönderin. Cerrahlarımızdan biri, Prof. Dr. Ahmet Satıcı, Doç. Dr. Muhammet Derda Özer veya Op. Dr. Aysan Bayram, bunları inceleyip gözleriniz için hangi tedavilerin uygun olabileceğini, hiçbir yükümlülük olmadan size söylesin. Ağrılı kırmızı göz veya ani görme kaybı bir acil durumdur: önce size en yakın doktora veya acile gidin.
3 göz cerrahı
Dosyanızı bir satış temsilcisi değil, adı belli bir cerrah inceler. Yanıt süresi: {{yanıt süresi}}.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı
Doç. Dr. Muhammet Derda Özer
Op. Dr. Aysan Bayram