- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz sözlüğü A-Z
- Blefarit Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tedavisi ve Ne Zaman Doktora Gitmeli
Blefarit Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tedavisi ve Ne Zaman Doktora Gitmeli
{{surgeon}} tarafından tıbbi olarak gözden geçirilmiştir, {{surgeon's title and specialty}}, {{review date}}. Son güncelleme: {{date}}.
Blefarit (isim, okunuşu: ble-fa-RİT): Blefarit, göz kapağı kenarlarının, yani kirpiklerin çıktığı kapak ucunun uzun süreli iltihabıdır. Göz kapaklarında kızarıklık, şişlik, kaşıntı veya yanma yapar; kirpik diplerinde kepek benzeri pullanma ya da kabuklanma ile birlikte gözde kumlanma hissi oluşturur. Genellikle bakteriler, cilt hastalıkları veya göz kapağındaki yağ bezlerinin tıkanması yüzünden ortaya çıkar, bulaşıcı değildir ve tamamen "geçirilmekten" çok, günlük göz kapağı temizliğiyle kontrol altında tutulur.
Blefarit: özet bilgiler
- Nedir?
- Göz kapağı kenarlarının iltihabı
- Ana türler
- Ön blefarit (kapağın ön yüzü, kirpik kökleri) ve arka blefarit (kirpik hattının arkasındaki yağ bezleri)
- Sık nedenler
- Kapak cildindeki bakteriler, seboreik dermatit (kepek tipi cilt hastalığı), meibomian bez disfonksiyonu, Demodex akarları, rozasea
- Tipik belirtiler
- Kızarık, şiş, kaşıntılı veya ağrılı göz kapakları; gözde kumlanma; kirpiklerde pul veya kabuk; sabah göz kapaklarının yapışması
- Bulaşıcı mı?
- Hayır. İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) blefaritin başkalarına bulaşmadığını belirtir
- Kesin tedavisi var mı?
- Kalıcı bir tedavisi yok, ancak belirtiler genellikle kontrol altına alınır. Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO) tedavisinin olmadığını, yalnızca sürekli yönetimin mümkün olduğunu söyler
- İlk basamak tedavi
- Sıcak kompres, nazik kapak masajı ve günlük göz kapağı temizliği; belirtiler geçse bile sürdürülür
- Uzman
- Göz hastalıkları uzmanı; blefaritle ilişkili göz kapağı sorunları için oküloplastik cerrah (Laser Istanbul Clinic'te Prof. Dr. Ahmet Satıcı)
Blefarit nedir ve türleri nelerdir?
Blefarit, göz kapağı kenarının iltihabıdır; halk arasında "göz kapağı iltihabı" ya da "göz kapağı kenarı iltihabı" olarak da anılır. Çok yaygındır: AAO'nun klinik wiki'si EyeWiki'ye göre göz bakımı uzmanlarının incelediği hastaların yüzde 37 ila 47'sinde blefarit bulguları vardır. Genellikle alevlenmelerle seyreden kronik bir durumdur; kronik blefarit hastalarında ortalama yaş yaklaşık 50'dir, stafilokokal tür ise daha genç yaşlarda da görülür.
Hekimler blefariti iltihabın yerleştiği bölgeye göre ayırır:
| Tür | Bölge | Tipik nedenler ve belirtiler |
|---|---|---|
| Ön blefarit | Kirpiklerin çıktığı kapak ön kenarı | Stafilokokal: kapak cildindeki bakteriler; kızarıklık, şişlik, kirpik köklerinde sert kabuklar (kolaret) ve bazı kişilerde dökülen veya yanlış yöne büyüyen kirpikler. Seboreik: kepek tipi cilt yapısıyla ilişkilidir; kızarıklık az, yağlı pullanma fazladır. Demodex: kirpik köklerinde yaşayan mikroskobik akarlar; kirpik dibinde tipik olarak silindir, manşon biçiminde kolaretler |
| Arka blefarit | Meibomian bezlerinin bulunduğu iç kapak kenarı | Meibomian bez disfonksiyonu (MGD): kapaklardaki yağ bezleri tıkanır veya kalitesiz yağ salgılar. Bez ağızları kapanmış, genişlemiş veya tıkaçlı görünebilir |
Pek çok kişide birkaç tür aynı anda bulunur; arka blefarit çoğu zaman kuru gözle birlikte seyreder.
Blefarit belirtileri nelerdir? Nasıl görünür, nasıl hissettirir?
Blefarit belirtileri genellikle iki gözü birden etkiler ve sabahları daha belirgindir. En sık görülenler şunlardır:
- kızarık, şiş, kaşıntılı veya ağrılı göz kapakları
- gözde kumlanma, yanma veya "göze bir şey kaçmış" hissi
- kirpik diplerinde kepeğe benzeyen pul, kabuk veya kolaret
- sabah uyanınca göz kapaklarının birbirine yapışması
- sulanan veya kuruyan gözler, bazen göz kırpınca düzelen bulanık görme
- ışığa duyarlılık
- bazı durumlarda dökülen veya yanlış yöne büyüyen kirpikler
NHS; ağrılı göz kapaklarını, gözde kaşıntıyı, kumlanma hissini, kirpik köklerinde pul veya kabuğu ve sabah kapakların yapışmasını ana belirtiler olarak sayar. Blefarit genellikle görme yeteneğine zarar vermez, ancak rahatsız edicidir ve sık tekrarlar.
Blefarit nedenleri nelerdir?
Blefaritin tek bir nedeni yoktur. NHS ve AAO'ya göre başlıca nedenler şunlardır:
- Ciltteki bakteriler. Kapak kenarında normalde bakteriler yaşar; özellikle stafilokokların aşırı çoğalması kirpik dibini iltihaplandırır.
- Cilt hastalıkları. Seboreik dermatit (kepek ve yağlı cilt) ile rozasea blefaritle yakından ilişkilidir. EyeWiki, seboreik dermatitin blefaritli kişilerin yüzde 33 ila 46'sında, rozaseanın ise yüzde 20 ila 42'sinde bulunduğunu bildirir.
- Tıkalı veya yetersiz çalışan yağ bezleri. Kapaklardaki meibomian bezleri yeterli ve sağlıklı yağ salgılamazsa kapak kenarı iltihaplanır ve gözyaşı daha hızlı buharlaşır.
- Demodex akarları. Kirpik köklerinde yaşayan mikroskobik akarlardır; EyeWiki bunları kronik blefarit olgularının yaklaşık yüzde 30'unda bildirir.
- Kuru göz. Kuru göz ve blefarit sık birlikte görülür ve birbirini besler. EyeWiki, kuru gözü olan kişilerin yüzde 75'inde blefarit bulgusu bildirir.
Alerji, göz makyajı ve kontakt lens belirtileri artırabilir, ancak altta yatan neden değildir.
Blefarit bulaşıcı mı?
Hayır. NHS, blefaritin başkalarına bulaşmadığını belirtir. İşin içindeki bakteriler ve akarlar normal cildin parçasıdır; sorun, kapaklarınızın onlara verdiği tepkiden doğar, kapılan bir enfeksiyondan değil. Yine de kendi havlunuzu ve yüz bezinizi kullanmak, göz makyajını paylaşmamak yerinde olur. İşe veya okula gitmeyi bırakmak gerekmez.
Blefarit ile arpacık ve şalazyon aynı şey mi?
Hayır, ama ilişkilidirler. Blefarit, kapak kenarı boyunca uzanan genel ve uzun süreli iltihaptır. Arpacık (hordeolum), bir kirpik kökünün veya bezin ağrılı, akut enfeksiyonudur; şalazyon ise tıkanmış bir meibomian bezinin yol açtığı daha sert bir şişliktir. Blefarit her ikisinin de görülme olasılığını artırır. EyeWiki ayrıca şiddetli ve tedavi edilmeyen blefaritin komplikasyonları arasında korneada infiltrat, skar ve ülserleşmeyi sayar. Korneayı ilgilendiren bu tür sorunlarda kornea alanında çalışan Doç. Dr. Muhammet Derda Özer'in değerlendirmesi de önemlidir.
Blefarit nasıl teşhis edilir?
Blefarit muayene ile teşhis edilir; tek bir kan testi yoktur. Göz doktoru genellikle şunları yapar:
Şikayetlerinizi sorar
cilt hastalıkları (rozasea, kepek), kontakt lens kullanımı ve göz makyajı.
Kapakları yarık lambayla inceler
Yarık lamba, parlak ışıklı bir mikroskoptur; kirpik köklerindeki kabuk ve kolaretlere, kapak kenarındaki kızarıklık ve şişliğe, meibomian bez ağızlarındaki tıkanmaya bakılır.
Gözyaşı tabakasını değerlendirir
Gözyaşı kırılma zamanının 10 saniyeden kısa olması, arka blefaritte sık görülen kararsız bir gözyaşı tabakasına işaret eder.
Gerekirse Demodex'e bakar
birkaç kirpiği nazikçe alıp mikroskop altında inceler.
Yalnızca tek gözü etkileyen, tedaviye yanıt vermeyen veya tek bir noktada yumru ya da kirpik kaybı yapan blefarit daha yakından incelenmelidir. EyeWiki, belirgin asimetri, tedaviye direnç veya aynı yerde tekrar eden şalazyonda nadir bir göz kapağı kanserini (sebase karsinom) dışlamak için biyopsi gerekebileceğini belirtir.
Blefarit tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi günlük bakıma dayanır; gerektiğinde ilaç eklenir. Blefarit kronik olduğu için hedef, hastalığı kontrol altında tutmaktır.
1. Sıcak kompres ve göz kapağı temizliği (temel tedavi)
NHS'nin önerdiği, çoğu kişinin evde yapabileceği düzen şöyledir:
- Temiz bir bezi ılık suya batırın ve kapalı göz kapaklarınızın üzerinde 5 ila 10 dakika tutun.
- Kapakları yaklaşık 30 saniye boyunca nazikçe masaj yaparak yağ bezlerinin boşalmasına yardım edin.
- Pamukla veya kulak çubuğuyla, seyreltilmiş bebek şampuanı kullanarak kirpik diplerinde kapak kenarını nazikçe silin; pul ve kabukları temizleyin.
Belirtiler aktifken günde iki kez uygulayın. NHS, blefarit tekrarlamaya yatkın olduğu için kendinizi iyi hissettiğinizde de bu alışkanlığı sürdürmenizi önerir. AAO benzer bir yaklaşım tarif eder: en az bir dakika ılık bir bez, ardından kirpik dibinin günlük olarak ılık suda seyreltilmiş bebek şampuanıyla yaklaşık 15 saniye yıkanması. Eczanelerde satılan kapak temizleme mendilleri ve köpükleri de aynı prensiple çalışır.
2. Tahriş edicilerden kaçının
NHS, belirtiler sürerken kontakt lens ve göz makyajından, özellikle eyeliner ve rimelden uzak durulmasını önerir.
3. İlaç tedavisi
Kendi bakımınız yetmezse, NHS, AAO ve EyeWiki'ye göre göz doktoru veya hekim şunları reçete edebilir:
| Tedavi | Ne işe yarar? |
|---|---|
| Antibiyotikli merhem veya damla | Kapak kenarındaki bakteriyi azaltır; EyeWiki, 2 ila 8 hafta basitrasin veya eritromisin merhem kullanımını tarif eder |
| Ağızdan antibiyotik (tetrasiklin veya makrolid grubu) | Esas olarak meibomian bez disfonksiyonunda, yağın kalitesini artırmak için kullanılır |
| Steroidli veya steroid-antibiyotik kombinasyonlu damla/merhem | Alevlenme sırasında iltihabı yatıştırır; normalde kısa süreli ve hekim gözetiminde kullanılır |
| Yapay gözyaşı (suni gözyaşı damlaları) | Blefaritle sık birlikte görülen kuru göz şikayetini hafifletir |
| Lotilaner %0,25 göz damlası | Demodex blefariti için: altı hafta boyunca günde iki kez, yaklaşık 12 saat arayla her göze bir damla. ABD FDA tarafından 2023'te onaylanmıştır; 833 hastalık iki çalışmada akar yok olma oranı Saturn-1'de yüzde 68'e karşı plasebo yüzde 17, Saturn-2'de yüzde 50'ye karşı yüzde 14 olmuştur. En sık yan etki, damlatma sırasında batma veya yanma olup hastaların yüzde 10'unda görülmüştür. Türkiye'de kullanılabilirliği konusunda hekiminize danışın |
4. Muayenehane ve destekleyici seçenekler
İnatçı meibomian bez disfonksiyonunda EyeWiki, termal pulsasyon (LipiFlow) ve yoğun atımlı ışık (IPL) uygulamalarını sayar. Demodex için EyeWiki, dirençli olgularda klinik gözetim altında yüzde 50'lik çay ağacı yağı ile kapak temizliğini tarif eder. AAO, omega-3 (balık yağı) takviyelerinin yağ bezlerinin çalışmasına yardımcı olabileceğini belirtir; başlamadan önce doktorunuza sorun. Seyreltilmemiş çay ağacı yağını asla kendi başınıza göze veya gözün yakınına sürmeyin.
Blefarit geçer mi, tamamen iyileşir mi?
Genellikle kalıcı olarak değil. AAO blefaritin tedavisi olmadığını belirtir; EyeWiki ise belirtilerin sıklıkla düzeltilebildiğini ama nadiren tamamen ortadan kalktığını söyler. Düzenli kapak bakımıyla çoğu kişi belirtileri yönetilebilir düzeyde tutar; ara sıra alevlenmeler olabilir.
Blefarit ve göz kapağı ameliyatı
Göz kapağı estetiği (blefaroplasti), sarkmış kapaklardaki fazla cildi ve yağı alır; blefarit tedavisi değildir. Yine de iki durum örtüşebilir, çünkü ikisi de göz kapaklarını ilgilendirir ve bazı kişilerde birlikte bulunur. Blefaroplasti veya başka bir göz kapağı ameliyatı düşünüyor ve aynı zamanda blefarit, kuru göz ya da tekrarlayan şalazyonunuz varsa cerrahınıza mutlaka söyleyin: kapak kenarlarının ve gözyaşı tabakasının durumu ameliyat öncesi değerlendirmenin bir parçasıdır. Prof. Dr. Ahmet Satıcı, Laser Istanbul Clinic'te göz kapağı ve oküloplastik cerrahiyi yönetir.
Blefarit için ne zaman doktora gitmeli?
Rutin muayene için randevu alın, eğer:
- birkaç haftalık düzenli kapak temizliğine rağmen belirtiler sürüyor veya kötüleşiyorsa (NHS bu durumda hekime başvurmayı önerir)
- sorun sürekli tekrarlıyorsa
- suni gözyaşıyla geçmeyen kuru, kumlu gözleriniz varsa
- tekrarlayan arpacık veya şalazyonunuz varsa
- kirpikleriniz dökülüyor veya içe doğru büyüyorsa
Aynı gün göz doktoruna veya göz acil servisine başvurun, eğer:
- şiddetli göz ağrısı veya çok kırmızı bir göz varsa
- görmede ani değişiklik veya azalma olduysa
- ışığa belirgin duyarlılık varsa
- hızla şişen, sıcak ve hassas bir göz kapağı varsa
Tek taraflı sorunda vakit kaybetmeden muayene olun: yalnızca tek kapakta iltihap, geçmeyen bir yumru veya karşı tarafa göre farklı görünen bir kapak kenarı mutlaka muayene edilmelidir.
Zaten bir tanınız varsa ve göz kapağı sorunları ya da ameliyatı konusunda ikinci bir görüş almak isterseniz raporlarınızı bize gönderebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Blefarit, kirpiklerin çıktığı göz kapağı kenarlarının iltihabıdır. Kızarık, şiş, kaşıntılı kapaklara, pul veya kabuklanmaya ve gözde kumlanmaya yol açar. Yaygın ve kronik bir durumdur, ancak günlük kapak temizliğiyle çoğunlukla kontrol altına alınır.
Başlıca nedenler kapak cildindeki bakteriler, seboreik dermatit ve rozasea gibi cilt hastalıkları, tıkalı meibomian yağ bezleri ve Demodex akarlarıdır. Kuru göz sıklıkla buna eşlik eder.
Hayır. NHS blefaritin başkalarına bulaşmadığını belirtir. Kapılabilen bir enfeksiyon olmadığı için işten veya okuldan uzak kalmayı gerektirmez.
Anında geçiren bir yöntem yoktur. NHS'ye göre en etkili ilk adım, günde iki kez 5 ila 10 dakikalık sıcak kompres ve ardından kirpik dibinin nazikçe temizlenmesidir. Belirtiler çoğu zaman birkaç haftada hafifler; hafiflemezse doktorunuz antibiyotik veya başka bir tedavi ekleyebilir.
Genellikle kalıcı olarak geçmez. AAO tedavisinin olmadığını söyler; amaç, sürekli bakımla belirtileri kontrol etmektir. Belirtiler yatıştıktan sonra da kapak temizliğini sürdürmek alevlenmeleri azaltır.
Ön blefarit, kapağın ön kenarını ve kirpik köklerini etkiler (bakteri, kepek tipi cilt, Demodex akarları). Arka blefarit ise iç kapak kenarındaki meibomian yağ bezlerini etkiler ve meibomian bez disfonksiyonu olarak adlandırılır.
NHS, belirtiler sürerken kontakt lens ve göz makyajından, özellikle eyeliner ve rimelden kaçınılmasını önerir. Kapaklar yatıştıktan sonra ne zaman yeniden başlayabileceğinizi göz doktorunuza sorun.
Hayır. Blefarit, tüm kapak kenarı boyunca uzun süreli iltihaptır. Arpacık, tek bir kirpik kökünde oluşan akut ve ağrılı bir enfeksiyondur. Blefaritli kişilerde arpacık ve şalazyon görülme olasılığı daha yüksektir.
Çoğunlukla yalnızca rahatsızlık verir. Şiddetli veya ihmal edilmiş olgularda EyeWiki; korneada infiltrat, skar ve ülserleşmeyi komplikasyonlar arasında sayar. Bu yüzden süren veya ağrılı şikayetler mutlaka muayene edilmelidir.
İlgili terimler
Meibomian bezleri
göz kapaklarının içinde bulunan ve gözyaşı tabakasının yağlı katmanını üreten yağ bezleri.
Meibomian bez disfonksiyonu (MGD)
meibomian bezlerinin tıkanması veya yetersiz çalışması; arka blefaritin nedenidir.
Kolaret
kirpik dibinde oluşan kabuk veya manşon biçiminde pul; stafilokokal ve Demodex blefaritinin tipik bulgusudur.
Demodex
kirpik köklerinde yaşayan mikroskobik akarlar.
Kuru göz hastalığı
gözyaşı yetersizliği veya kalitesizliği; blefaritle sık birlikte bulunur.
Arpacık (hordeolum)
kapak kenarında ağrılı, akut bir enfeksiyon.
Şalazyon
tıkalı bir yağ bezinden kaynaklanan sert kapak şişliği.
Seboreik dermatit
yağlı pullanmaya yol açan, sıklıkla saçlı deri, kaşlar ve kapakları tutan cilt hastalığı.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- NHS. Blepharitis. https://www.nhs.uk/conditions/blepharitis/ (belirtiler, nedenler, temizlik düzeni, lens ve makyaj uyarısı, bulaşıcı değil, ne zaman hekime başvurulur)
- American Academy of Ophthalmology. What Is Blepharitis? https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-blepharitis (tanım, nedenler, sıcak kompres ve kapak yıkama, ilaç, omega-3, kesin tedavi yok)
- EyeWiki (AAO). Blepharitis. https://eyewiki.org/Blepharitis (sınıflama, sıklık, rozasea, seboreik dermatit, Demodex ve kuru gözle ilişki, komplikasyonlar, tedavi, prognoz)
- EyeWiki (AAO). Blepharitis: diagnosis, treatment and biopsy indications. https://eyewiki.aao.org/Blepharitis (yarık lamba bulguları, gözyaşı kırılma zamanı 10 saniyenin altı, biyopsi endikasyonları)
- XDEMVY (lotilaner ophthalmic solution) 0.25% prescribing information, DailyMed (US National Library of Medicine). https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/ (XDEMVY aratın; endikasyon, dozaj, Saturn-1 ve Saturn-2 sonuçları, advers etkiler)
- Saturn-1 trial: Lotilaner Ophthalmic Solution, 0.25%, for the Treatment of Demodex Blepharitis. Cornea, 2023. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35965392/
Geçmeyen göz kapağı sorunu mu yaşıyorsunuz?
Göz raporlarınızı veya göz kapaklarınızın fotoğraflarını bize gönderin. Göz kapağı ve oküloplastik cerrahimiz Prof. Dr. Ahmet Satıcı inceleyip gözleriniz için neyin uygun olabileceğini, hiçbir yükümlülük olmadan size söylesin.
3 göz cerrahı
Dosyanızı bir satış temsilcisi değil, adı belli bir cerrah inceler. Yanıt süresi: {{yanıt süresi}}.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı
Doç. Dr. Muhammet Derda Özer
Op. Dr. Aysan Bayram