Gözlerde Sarılık Ne Demek? Göz Akının, Gözdeki Lekenin ve Görmenin Sararması

Evet: göz akı sararıyorsa mutlaka çabuk değerlendirilmelidir. Bu tabloya sarılık (tıbbi adıyla ikter) denir. NHS, sarılığı cildin ya da göz aklarının sararması olarak tanımlar; karaciğer hastalığı gibi ciddi durumların işareti olabilir. Kırmızı kan hücreleri yıkıldığında oluşan sarı bir madde olan bilirubin vücutta birikince ortaya çıkar. Göz akı bunu fark etmek için iyi bir yerdir: sklera ve üzerindeki ince tabaka melanin içermez ve bilirubine yüksek ilgi duyar; bu yüzden cilt rengi sararmayı gizleyebilen esmer ciltlerde bile sarı göz akında görülür.

NHS'in saydığı nedenler arasında alkole bağlı karaciğer hastalığı, safra taşları, hepatit, pankreatit ve orak hücreli anemi vardır. MedlinePlus buna kan hastalıklarını, genetik sendromları, safra yolu tıkanıklıklarını, enfeksiyonları ve bazı ilaçları ekler. Sarılığa çoğu zaman ciltte kaşıntı, koyu renkli idrar ve normalden açık renkli dışkı eşlik eder.

Ne yapmalısınız? Göz akınız sarardıysa aynı gün aile hekiminize, dahiliye ya da gastroenteroloji polikliniğine veya acil servise başvurun; durum ağırsa 112'yi arayın. Nedeni araştırmak için genellikle bilirubin ve karaciğer fonksiyonlarına bakan bir kan testi yapılır. Sarılık bir göz hastalığı değildir; göz ameliyatı ya da göz damlası onu tedavi etmez. Göz, sarılığın yalnızca ilk görüldüğü yerdir.

Yenidoğanlarda sarılık çok sık görülür ve çoğunlukla zararsızdır; sarı renk en belirgin olarak yaklaşık 3. günde görülür. Göz akının sararması, bebeklerde sarılığın en erken fark edilen işaretlerinden biridir. NHS'in yenidoğan sarılığı sayfasına göre şu durumlarda acil yardım alınmalıdır: 24 saatten küçük bir bebek sarı görünüyorsa ya da sarılığa aşırı uykululuk, kötü emme, ateş veya nefes almada güçlük eşlik ediyorsa. 24 saatten büyük bir bebekte sarılık geçmiyorsa ya da artıyorsa çocuk doktorunuza, ebe/hemşirenize veya aile hekiminize başvurun.

Pratikte, ilk 24 saat içinde göz akı ya da cilt sararırsa doğrudan acil servise gidin ya da 112'yi arayın; sonraki günlerde ise bebek doktorunuza aynı gün haber verin. Bebeklerde sarılığın değerlendirilmesi bir göz hekimine değil, çocuk sağlığı hekimine aittir; göz yalnızca sararmanın görüldüğü yerdir.

Göz akındaki sarı leke çoğunlukla pinguekuladır: göz yüzeyinde oluşan zararsız, yükselti halinde bir büyümedir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin (AAO) klinik ansiklopedisi EyeWiki, bunu konjonktivanın (göz akını örten saydam zar) habis olmayan, yükselmiş sarı-beyaz bir lezyonu olarak tanımlar; genellikle iki gözde ve korneanın burun tarafında görülür. "Gözde sarı leke" ve "göz akında sarı yama" aramalarının en sık yanıtı budur.

Neden oluşur? Uzun süreli ultraviyole (UV) ışığı, rüzgâr ve toz maruziyeti ile yaşlanma. Burun tarafı tipik yerdir, çünkü ışık korneanın burun kenarına odaklanırken burun diğer tarafı gölgeler. EyeWiki ayrıca açık havada yaşamayı, erkek cinsiyeti, sigara, diyabeti ve ekvatora yakın yaşamayı risk faktörleri arasında sayar.

Zararlı mı? Çoğu kişide hiçbir belirti olmaz. Bazıları kumlu ya da yabancı cisim hissi, sulanma, yanma veya kaşıntı yaşar; bazıları görüntüsünden rahatsız olur. EyeWiki habis dönüşüm görülmediğini, yavaş büyüdüğünü ve göze minimal zarar verdiğini belirtir.

Tedavi: tahriş için suni gözyaşı damlaları ve merhemler, iltihaplanma için antienflamatuvar damlalar. Cerrahi çıkarma ya da lazer, estetik açıdan rahatsız eden, sürekli iltihaplanan veya kontakt lens kullanımını engelleyen lezyonlara saklanır.

Pinguekula mı, pterjiyum mu?

Pinguekula göz akında kalır; pterjiyum ise korneaya doğru uzanan, kanat şeklinde etli bir büyümedir. EyeWiki, pterjiyumun UV maruziyetiyle güçlü biçimde ilişkili olduğunu, astigmatizma oluşturarak veya görme eksenini kapatarak görmeyi etkileyebildiğini söyler. Cerrahi; ilaçlarla geçmeyen sürekli tahriş, görmeyi kapatma, büyüme veya göz hareketini kısıtlama durumlarında düşünülür. Standart konjonktival otogreft tekniğinde EyeWiki %5-10 nüks oranı bildirir. Kornea ve yüzey sorunları Doç. Dr. Muhammet Derda Özer'in alanındadır.

Gözünüzü koruyun: UV filtreli güneş gözlüğü ve şapka en basit korunma yoludur. EyeWiki, UV'den kaçınmayı pterjiyumun birincil korunmasında önemli sayar.

→ Link: Göz hastalıkları ve belirtileri A-Z (tüm göz hastalıkları ve belirtileri rehberleri)

Her şeyin sarı bir tonda görünmesine ksantopsi denir ve önce dışlanması gereken önemli nedenlerden biri ilaç yan etkisidir; ardından sararan merceğe (katarakt) bakılır.

İlaçlar. 2026 tarihli bir olgu sunumu ksantopsiyi sarı ya da yeşilimsi sarı bir pus olarak tarif eder ve en sık nedenin digoksin toksisitesi olduğunu belirtir; tiyazid diüretikleri, sülfonamidler, barbitüratlar, bazı antikonvülsanlar, esrar, LSD ve oral kontraseptiflerle de ilişki bildirilmiştir. Digoksin bir kalp ilacıdır. 2020 tarihli bir olgu sunumu, toksisitenin görsel belirtileri arasında sarı görme, yeşil görme, çakan ışıklar ve ışığa duyarlılık sayar ve en az 4 haftadır idame digoksin kullanan zehirlenmiş hastaların yaklaşık %80'inde renk görmesi değişikliğinin geliştiğini, ancak az kişinin bunu bildirdiğini söyler. Aynı raporda dozu iki katına çıkarılan 76 yaşında bir erkekte sarı görme gelişmiş ve ilaç kesildikten sonra bir hafta içinde belirtiler düzelmiştir. Reçeteli bir ilacı kendi kendinize bırakmayın. Aynı gün hekiminizi veya eczacınızı arayın, çünkü sarı ton dozun fazla olduğunun işareti olabilir.

Katarakt. Bulanıklaşan mercek renklerin sarımsı görünmesine de yol açabilir. AAO, parlak renklerin soluk veya sarı görünmesini bulanık görme, hayalet veya çift görüntü ve geceleri farlara duyarlılıkla birlikte katarakt belirtileri arasında sayar. NHS renklerin, özellikle mavinin soluk görünmesini ve ışıkların etrafında halo oluşmasını ekler. Yaşa bağlı katarakt en sık türdür; normal mercek proteinleri 40 yaştan sonra parçalanmaya başlar. Katarakt yalnızca ameliyatla çıkarılabilir; bulanık mercek, saydam bir yapay lensle (İOL) değiştirilir. Araba kullanmak veya okumak gibi günlük işleri engellemeye başladığında ameliyat önerilir. Katarakt ve akıllı lens ameliyatlarına Prof. Dr. Ahmet Satıcı öncülük eder; Doç. Dr. Muhammet Derda Özer ve Op. Dr. Aysan Bayram da katarakt ameliyatı yapar.

Karaciğer hastalığı ile sarı görme birbirine karışabilir. "Not Just Jaundice" adlı 2026 tarihli bir olgu sunumu, dekompanse karaciğer sirozlu bir hastada, sarılığı da olmasına rağmen sarı tonlu görmenin bir diüretiğe (furosemid) bağlandığını anlatır. Yazarlar farkı vurgular: ksantopsi renk algısında öznel bir değişikliktir; sarılık ise cildin ve sklera'nın gözle görülen sararmasıdır. İkisi birlikteyse hekiminize ikisini de söyleyin.