- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz sözlüğü A-Z
- Nistagmus Nedir? Tipleri, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
Nistagmus Nedir? Tipleri, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
{{cerrah}} tarafından tıbbi olarak gözden geçirilmiştir, {{cerrahın unvanı ve uzmanlık alanı}}, {{inceleme tarihi}}. Son güncelleme: {{güncelleme tarihi}}.
Nistagmus (isim, Yunancada "başı sallama, uyuklama" anlamındaki sözcükten; halk arasında "göz titremesi"): gözlerin kendi isteğiyle durduramayacağı hızlı, ritmik ve istemsiz hareketler yapmasıdır. Hareket çoğu zaman yanlara doğrudur (horizontal), bazen yukarı-aşağı (vertikal) ya da dairesel (rotatuar) olur. Çoğu kişide iki gözü birden etkiler, doğuştan olabileceği gibi sonradan da başlayabilir ve görme keskinliğini sıklıkla azaltır. Doğuştan nistagmus çoğu zaman tamamen ortadan kaldırılamaz, ancak gözlük, kontakt lens ve bazı durumlarda ameliyatla görme ve baş duruşu iyileştirilebilir; sonradan başlayan nistagmus ise beyin, iç kulak veya sinir sistemiyle ilgili bir soruna işaret edebileceği için mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Şaşılık (strabismus) ameliyatı ve katarakt konusunda Prof. Dr. Ahmet Satıcı sorularınızı yanıtlar; elinizde göz raporu, reçete veya tetkik varsa ücretsiz ön değerlendirme isteyebilirsiniz.
Nistagmus: kısa bilgiler
- Nedir
- Gözlerin istemsiz, tekrarlayan, ritmik hareketi; çoğu formda hedeften yavaşça kayma ve ardından düzeltici hızlı bir geri dönüş
- Yönleri
- Horizontal (yatay), vertikal (dikey), rotatuar (dairesel, torsiyonel) veya karışık
- İki ana grup
- Doğuştan (infantil) nistagmus: yaşamın ilk aylarında başlar; sonradan kazanılmış (edinsel) nistagmus: daha ileri yaşta başlar
- Ne kadar sık
- Patolojik nistagmusun yaklaşık 10.000 kişide 24, infantil nistagmusun yaklaşık 10.000 kişide 17 olduğu tahmin edilmektedir (EyeWiki, AAO)
- Doğuştan nistagmus ne zaman başlar
- Yaklaşık 6 haftalık ile 3 aylık arasında (AAO)
- İdiyopatik infantil nistagmusta görme
- Çoğunlukla 20/50 veya daha iyi (AAPOS); Türkiye'deki ondalık ölçekte yaklaşık 4/10 ve üstü
- Tam tedavi
- Çoğu doğuştan olguda yok; edinsel olgularda neden tedavi edilirse hareket düzelebilir
- Kime başvurulur
- Göz doktoru; çoğu zaman nöroloji veya kulak-burun-boğaz (iç kulak/denge) uzmanıyla birlikte
Nistagmus nedir, tıp dilinde ne anlama gelir?
Nistagmus, gözlerin kontrol edilemeyen, ritmik ve tekrarlayan ileri-geri hareketini anlatan bir terimdir. Çoğu formda her vuruşun iki parçası vardır: gözü baktığı şeyden uzaklaştıran yavaş bir hareket ve onu geri getiren hızlı bir hareket. Hekim nistagmusu hızlı fazına göre adlandırır; örneğin "sola vuran" ya da "aşağı vuran" nistagmus. Bazı türlerde hızlı faz yoktur, gözler sarkaç gibi eşit hızla salınır.
Her nistagmus hastalık değildir. Fizyolojik nistagmus normaldir: tren penceresinden akıp giden manzaraya bakarken ya da kendi etrafınızda döndükten sonra gözleriniz bu hareketi yapar; göz ile denge sisteminin birlikte çalışmasının bir parçasıdır. Bu sayfanın konusu olan patolojik nistagmus ise olağan dışıdır ve değerlendirme gerektirir.
Spontan nistagmus nedir?
Spontan nistagmus, gözler düz karşıya bakarken, hiçbir yöne bakma ya da baş hareketi gibi tetikleyici bir manevra yapılmadan kendiliğinden görülen nistagmustur. Hekim muayenede önce bu hâli gözlemler. İç kulaktan (periferik vestibüler) kaynaklanan nistagmus bir noktaya bakıldığında genellikle azalır; beyin sapı veya beyincik kaynaklı (santral) nistagmus ise bakışla bastırılmaz (EyeWiki). Bu fark, nedenin nerede olduğunu anlamaya yardımcı olur.
Nistagmus nasıl görünür?
Nistagmusu olan kişiye bakıldığında gözlerin sürekli sıçradığı, kaydığı ya da titrediği görülür. Doğuştan horizontal nistagmusta gözler yanlara doğru salınır; bazen belirgin, bazen çok hafiftir. Aşağı vuran nistagmusta gözler önce yukarı doğru kayar, sonra hızla aşağı çekilir. Hareket, kişi bir yana baktığında, yorgun, kaygılı ya da hasta olduğunda veya bir şeye çok dikkat verdiğinde artabilir. İnsanlar çoğu zaman bunu fotoğraflarda, görüntülü görüşmelerde ya da bir çocuğun gözlerinin "titrediğini" fark ettiklerinde anlarlar.
Nistagmus tipleri nelerdir?
Hekimler nistagmusu ne zaman başladığına, hareketin biçimine ve nedenine göre sınıflandırır. Bu adları bilmek, raporunuzu okurken işinize yarar.
Doğuştan (infantil) ve sonradan kazanılmış nistagmus
| Doğuştan / infantil | Sonradan kazanılmış (edinsel) | |
|---|---|---|
| Başlangıç | Yaşamın ilk aylarında (yaklaşık 6 hafta ile 3 ay arası) | İleri yaşta, çoğu zaman belirgin bir tetikleyiciyle |
| Yön | Genellikle horizontal, iki gözde | Horizontal, vertikal veya torsiyonel |
| Dünya titriyor gibi görünür mü? | Genellikle hayır; beyin uyum sağlar. Doğuştan nistagmusu olanlar genellikle dünyanın sallandığını görmez (AAPOS) | Sıklıkla evet: yetişkinler hareket eden, sallanan bir dünya tarif eder; buna osilopsi denir (AAO) |
| Neden | Çoğunlukla bilinmez (idiyopatik), kalıtsal olabilir veya bir göz hastalığına eşlik eder | Saptanabilen bir neden: beyin, iç kulak, ilaç, yaralanma ve diğerleri |
| Seyir | Ömür boyu sürer ama çoğu zaman sabit kalır | Nedene bağlıdır; neden tedavi edilirse düzelebilir |
Hareket biçimine göre nistagmus tipleri
- Sıçrayıcı (jerk) nistagmus: yavaş bir kaymayı hızlı bir düzeltme hareketi izler. En sık görülen biçimdir.
- Sarkaç (pendüler) nistagmus: hızlı faz olmadan, düzgün sinüs dalgası biçiminde salınım.
- İnfantil nistagmus sendromu (doğuştan nistagmus): iki taraflı, horizontal ve erken başlangıçlıdır; hem sıçrayıcı hem sarkaç dalga biçimi görülebilir. En sık kalıtım biçimi X'e bağlıdır ve FRMD7 geni 2006'da tanımlanmıştır (EyeWiki).
- Latent (gizli) nistagmus: iyi huylu, erken başlangıçlı bir horizontal sıçrayıcı nistagmustur; yalnızca bir göz kapatıldığında ortaya çıkar ve açık gözün yönüne vurur. Doğuştan içe şaşılık (ezotropya) ve bir gözün dikey kaymasıyla (dissosiye vertikal deviasyon) ilişkilidir (EyeWiki).
- Bakışla ortaya çıkan (gaze-evoked) nistagmus: aşağıda ayrıca anlatılıyor.
- Aşağı vuran (downbeat) nistagmus: en sık görülen santral vestibüler tiptir; hızlı faz aşağı doğrudur ve çoğunlukla aşağı bakarken ya da gözler içe dönükken artar. Beyin ile omurilik birleşim yerindeki Chiari malformasyonu gibi bozukluklarla ve demiyelinizan hastalıklarla ilişkilidir (EyeWiki).
- Yukarı vuran (upbeat) nistagmus: tamamen dikey, hızlı fazı yukarı doğru olan bir tiptir; beyin sapı veya beyincik lezyonlarıyla ilişkilidir (EyeWiki).
- Salıncak (see-saw) nistagmus: bir göz yükselip içe dönerken diğeri alçalıp dışa döner; hipofiz bölgesi yakınındaki tümörlerle ilişkilidir (EyeWiki).
- Periyodik alternan nistagmus: her 30-90 saniyede yön değiştiren horizontal nistagmus; Chiari malformasyonu, multipl skleroz ve sara ilacı fenitoin ile ilişkilendirilmiştir (EyeWiki).
- Vestibüler nistagmus: iç kulak ya da denge yollarındaki sorunlardan kaynaklanır. Periferik (iç kulak) vestibüler nistagmus genellikle horizontaldir, dönme bileşeni taşır ve kişi bir noktaya baktığında azalır; santral (beyin sapı veya beyincik) vestibüler nistagmus daha çok vertikal ya da torsiyoneldir ve bakışla bastırılamaz (EyeWiki).
Horizontal nistagmus nedir, nelere bağlıdır?
Horizontal nistagmus, gözlerin sağa-sola doğru hareket ettiği en sık görülen yön biçimidir. Bebeklerde ve çocuklarda genellikle doğuştandır ya da bir göz hastalığıyla birliktedir. Yetişkinlerde iç kulaktan (periferik vestibüler hastalık; genellikle dönme bileşeniyle birlikte, sabit bir noktaya bakınca azalır), ilaç veya alkolden, ayrıca inme ya da multipl skleroz gibi beyin sapı ve beyincik hastalıklarından kaynaklanabilir. Yönü her 30-90 saniyede tersine dönen nadir bir horizontal tipe (periyodik alternan nistagmus) belirli beyin hastalıkları eşlik eder. Aynı görünen hareketin çok farklı nedenleri olabileceği için yön tek başına tanı koydurmaz.
Vertikal nistagmus ve rotatuar nistagmus
Vertikal nistagmus, gözlerin yukarı-aşağı vurduğu tiptir; aşağı vuran ve yukarı vuran biçimleri vardır (yukarıdaki listeye bakın) ve genellikle beyin sapı, beyincik ya da beyin-omurilik birleşimiyle ilgili bir nedene işaret eder. Rotatuar (torsiyonel) nistagmus ise gözlerin ön-arka eksen etrafında dönen hareketidir; iç kulak kaynaklı vestibüler nistagmusta horizontal harekete çoğunlukla bir dönme bileşeni eşlik eder, santral vestibüler tiplerde ise vertikal ya da torsiyonel hareket daha sık görülür (EyeWiki). Yeni başlayan vertikal ya da rotatuar nistagmus, doktor kontrolü gerektiren bir uyarıdır.
Bakışla ortaya çıkan nistagmus nedir?
Bakışla ortaya çıkan nistagmus, gözler merkez dışı bir konumda tutulduğunda (örneğin çok sağa bakıldığında) ortaya çıkan, düz karşıya bakınca azalan ya da kaybolan nistagmustur. Gözleri merkez dışında sabit tutan beyin devrelerindeki ("nöral integratör") bir aksaklığı yansıtır (EyeWiki). Belirgin ve sürekli bakışla ortaya çıkan nistagmus normal değildir. Sık nedenleri arasında ilaç yan etkileri (nöbet önleyici ilaçlar, sakinleştiriciler), alkol ve beyincik ya da beyin sapı hastalıkları sayılır; bu nedenle mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Nistagmus nedenleri nelerdir?
Nistagmus birçok nedenle olabilir, çünkü görme, göz hareketlerinin kontrolü ve denge zincirinin herhangi bir halkasında başlayabilir.
Doğuştan nistagmusun nedenleri
- Bilinmeyen (idiyopatik) ve kalıtsal formlar. Çoğu zaman neden bulunamaz. Ailede görülebilir; FRMD7 gibi gen değişiklikleri X'e bağlı infantil nistagmusun bilinen nedenidir.
- Doğumda var olan göz hastalıkları. Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO), albinizm, katarakt, şaşılık ve odaklanma sorunlarını nistagmusla ilişkili göz bozuklukları arasında sayar; AAPOS buna optik sinir sorunlarını ekler. Bu çocuklarda nistagmus kısmen erken dönemdeki zayıf görmeye verilen bir yanıttır ve görme genellikle idiyopatik olgulardan daha sınırlıdır.
Sonradan kazanılmış nistagmusun nedenleri
AAO, MedlinePlus ve EyeWiki'ye göre nedenler arasında şunlar yer alır:
- İnme (yaşlılarda sık) ve kafa travması (gençlerde sık)
- Multipl skleroz ve diğer demiyelinizan hastalıklar
- Beyin tümörleri ve Chiari malformasyonu gibi yapısal sorunlar
- İç kulak hastalıkları, örneğin Ménière hastalığı ve diğer vestibüler bozukluklar
- İlaçlar: lityum, nöbet önleyici ilaçlar (fenitoin dahil) ve sakinleştiriciler
- Alkol ve uyuşturucu maddeler
- Enfeksiyonlar, vitamin eksiklikleri ve otoimmün hastalıklar (MedlinePlus)
Nistagmus belirtileri nelerdir?
Belirtiler, nistagmusun doğuştan mı yoksa sonradan mı olduğuna göre değişir.
| Belirti | Not |
|---|---|
| Hızlı, kontrol edilemeyen göz hareketleri | Başkaları tarafından görülür; küçük ya da büyük olabilir |
| Bulanık veya azalmış görme | Her iki grupta da sık; doğuştan olgularda çoğu zaman bir "en iyi" bakış konumunda görme daha nettir |
| Osilopsi: dünyanın sıçradığı ya da sallandığı hissi | Esas olarak edinsel nistagmusta; doğuştan nistagmusu olanlar genellikle fark etmez |
| Baş eğme veya çevirme | Çoğu kişi gözlerin sakinleştiği ve görmenin düzeldiği bir baş konumu bulur: "null nokta" ya da null bölge |
| Işığa duyarlılık | AAO tarafından belirtilir |
| Loş ışıkta görme güçlüğü | AAO tarafından belirtilir |
| Baş dönmesi, bulantı, denge sorunları | Neden kulakta veya beyindeyse daha tipiktir |
| Eşlik eden göz bulguları | Nistagmusu açıklayabilecek şaşılık, katarakt ya da başka göz hastalığı |
Baş duruşu önemlidir: AAPOS, en iyi görmeyi bulmak için başını eğen ya da çeviren çocuğun başını düz tutmaya zorlanmaması gerektiğini belirtir; çünkü bu görmeyi bulanıklaştırır.
Nistagmus muayenesi ve tanısı nasıl yapılır?
Tanı, dikkatli gözlem ve tam bir göz muayenesiyle başlar. AAO, MedlinePlus ve EyeWiki'ye göre değerlendirmede şunlar yer alabilir:
- Öykü ve muayene: ne zaman başladığı, aile öyküsü, kullanılan ilaçlar, alkol, kafa travması ve baş dönmesi ya da çift görme gibi diğer belirtiler. Hekim hareketin yönünü, dalga biçimini, büyüklüğünü ve hızını, bir mi iki gözde mi olduğunu, sürekli mi aralıklı mı olduğunu, null nokta bulunup bulunmadığını ve neyin artırıp azalttığını kaydeder. EyeWiki, bunun için DWARF anımsatıcısını kullanır: yön (Direction), dalga biçimi (Waveform), genlik (Amplitude), azaltan yön (Reducing direction), sıklık (Frequency).
- Görme ve kırma kusuru testleri: görme keskinliği ve gözlük numarası ölçülür; fark edilmemiş kırma kusurları sık bir katkı nedenidir.
- İlişkili göz hastalıklarının taranması: şaşılık, katarakt, retina ve optik sinir sorunları, albinizm bulguları.
- Göz hareketi kaydı: elektro-okülografi veya video tabanlı kayıtlar tam dalga biçimini yakalar.
- Rotasyon testi: kişi yaklaşık 30 saniye döndürülür, hekim gözlerin yanıtını izler (AAO).
- Denge (vestibüler) testleri: iç kulağı değerlendirmek için elektronistagmografi gibi testler (MedlinePlus).
- Nörolojik muayene ve beyin görüntüleme: nistagmus yeni başlamışsa ya da beyin kaynaklı bir nedeni düşündürüyorsa MR veya BT çekilebilir.
Nistagmusunuz yeni başladıysa, neden gözün dışında olabileceği için beyin görüntüleme çoğu zaman değerlendirmenin bir parçasıdır.
Nistagmus tedavisi var mı? Doğuştan nistagmus tedavisi mümkün mü?
AAO'ya göre doğuştan nistagmus tamamen ortadan kaldırılamaz, ancak görme üzerindeki etkisi çoğu zaman azaltılabilir. Sonradan kazanılmış nistagmus, altta yatan neden tedavi edildiğinde (örneğin bir ilacın değiştirilmesi, alkol ya da uyuşturucunun bırakılması) düzelebilir ya da durabilir (AAO). Yani "nistagmus tedavisi var mı?" sorusunun yanıtı türe bağlıdır: edinsel nistagmusta neden tedavisi asıl yoldur; doğuştan nistagmusta amaç hareketi yok etmek değil, görmeyi ve baş duruşunu iyileştirmektir.
| Seçenek | Ne yapar | Not |
|---|---|---|
| Gözlük veya kontakt lens | Miyopi, hipermetropi ve astigmatı düzeltir; görmeyi keskinleştirir ve hareketi yavaşlatabilir | Neredeyse herkes için ilk adım. Kontakt lens özellikle infantil nistagmusta yararlıdır (EyeWiki) |
| Nedenin tedavisi | Edinsel nistagmusun arkasındaki hastalığı tedavi eder: ilaç, iç kulak, nörolojik ya da göz hastalığı | Birçok edinsel olguda düzelmenin tek yolu |
| Prizmalar | Gözler yakınsadığında azalan nistagmusta dışa bakan (base-out) prizmalar hareketi bastırabilir (EyeWiki) | Olgu olgu seçilir |
| İlaçlar | Gabapentin ve memantin, doğuştan nistagmuslu hastalarda yapılan randomize çalışmalarda görme keskinliğinde ve hareketin büyüklüğünde anlamlı iyileşme gösterdi; baklofen, klonazepam ve 4-aminopiridin bazı tiplerde kullanılır | Sonuçlar karışıktır ve yan etkiler görülür. EyeWiki bu ilaçların hiçbirinin çocuklarda incelenmediğini belirtir |
| Botulinum toksini enjeksiyonu | Göz kaslarını zayıflatarak hareketi azaltır | Göz kapağı düşmesi ve çift görme gibi yan etkiler nedeniyle sınırlı kullanılır (EyeWiki); AAPOS ağır olgular için sayar |
| Göz kası ameliyatı | Gözün dinlenme konumunu kaydırarak null noktayı karşıya getirir; baş çevirmeyi düzeltir, nistagmusu tedavi etmez | Anderson-Kestenbaum ameliyatı ve dört kasın tenotomi ile yeniden tutturulması gibi yöntemler vardır (EyeWiki) |
| Eşlik eden şaşılığın veya kataraktın tedavisi | Gözleri hizalar ya da bulanık merceği temizler | Nistagmusu ortadan kaldırmaz, ancak hizalanmayı, görünümü ve görmeyi iyileştirebilir |
Nistagmus tedavisinde yenilikler var mı?
Kaynaklarda, nistagmusu kökten ortadan kaldıran yeni bir tedavi bildirilmemektedir. Güncel seçenekler yukarıdaki tabloda görülenlerdir: doğru gözlük ve kontakt lens, prizma, bazı ilaçlar (gabapentin ve memantin ile yapılan çalışmalar), botulinum toksini ve göz kası ameliyatı. İlaç sonuçları karışıktır ve çocuklarda denenmemiştir (EyeWiki). Bu nedenle internette "kesin çözüm" vadeden duyurulara temkinli yaklaşın; hangi seçeneğin size uyduğuna ancak gözleriniz muayene edildikten sonra karar verilebilir.
Nistagmus tehlikeli midir? Doğuştan nistagmus kendi başına tehlikeli değildir ve birçok kişi onunla dolu dolu bir yaşam sürer. Sonradan başlayan nistagmus ciddi bir hastalığın işareti olabilir; bu yüzden yeni başlayan nistagmus için "bekleyip görelim" denmez.
Nistagmus, şaşılık ve cerrahlarımız
Şaşılık (strabismus) ve nistagmus birlikte görülebilir; latent nistagmusta ise doğrudan birbirine bağlıdır. Şaşılık ameliyatı nistagmusu tedavi etmez, ancak hizası bozuk gözleri düzeltebilir. Laser Istanbul Clinic'te yetişkin ve çocuk şaşılık ameliyatını, aynı zamanda katarakt ameliyatı da yapan Prof. Dr. Ahmet Satıcı gerçekleştirir; Doç. Dr. Muhammet Derda Özer ve Op. Dr. Aysan Bayram ise zayıf görmenin arkasında yatabilecek retina ve diğer göz hastalıklarıyla ilgilenir. Ameliyatlar İstanbul'da, Sağlık Bakanlığı ruhsatlı, tam donanımlı bir ameliyathanede yapılır. Nistagmusunuz için herhangi bir ameliyatın uygun olup olmadığına, ancak cerrahınız raporlarınızı ve tetkiklerinizi inceledikten sonra karar verilir.
şaşılık ameliyatı (yetişkin ve çocuklarda)
Nistagmus için ne zaman doktora gidilmeli?
Aynı gün acil servise başvurun, eğer:
- nistagmus ya da "sıçrayan" bir dünya birdenbire başladıysa, özellikle baş dönmesi, şiddetli baş ağrısı, çift görme, güçsüzlük, uyuşma, konuşma bozukluğu veya yürüme güçlüğüyle birlikteyse; bunlar inme ya da başka ciddi bir nörolojik sorunun işareti olabilir
- nistagmus bir kafa travmasından sonra ortaya çıktıysa
- nistagmus yeni bir ilaç, alkol ya da uyuşturucudan sonra başladıysa ve kendinizi çok kötü hissediyor veya kafanız karışıksa
En kısa sürede göz muayenesi için randevu alın, eğer:
- bir bebeğin ya da çocuğun gözleri titriyorsa, başını çeviriyor veya eğiyorsa, yüzlere ve nesnelere bakmıyor gibiyse (çocuklar en iyi çocuk göz hekimi tarafından değerlendirilir)
- kendi göz hareketlerinizi ya da sallanan bir dünyayı ilk kez fark ediyorsanız, gelip gitse bile
- uzun süredir nistagmusunuz var ve görmeniz, baş duruşunuz ya da dengeniz değiştiyse
- nistagmusunuz varsa ve gözlük, şaşılık veya katarakt konusunda ikinci bir görüş istiyorsanız
Elinizde rapor, tetkik ya da göz reçetesi varsa, İstanbul'a gelmeye karar vermeden önce bunları değerlendirmemiz için gönderebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Nistagmus, gözlerin istemsiz ve ritmik hareketidir; çoğunlukla yanlara, bazen yukarı-aşağı ya da dairesel olur. Doğuştan olabilir ya da sonradan başlayabilir ve görme keskinliğini sıklıkla azaltır.
Doğuştan nistagmusun nedeni çoğu zaman bilinmez; kalıtsal olabilir ya da albinizm, katarakt veya optik sinir sorunları gibi göz hastalıklarına eşlik edebilir. Sonradan kazanılmış nistagmus ise inme, kafa travması, multipl skleroz, iç kulak hastalıkları, beyin tümörleri, bazı ilaçlar, alkol ve uyuşturucu maddeler gibi nedenlerle ortaya çıkar.
Horizontal nistagmus, gözlerin yana doğru vurduğu nistagmustur. Çocuklarda tipik olarak doğuştan nistagmusa özgüdür; yetişkinlerde sıklıkla iç kulak hastalığına, ilaç ya da alkole, ya da inme veya multipl skleroz gibi beyin sapı ve beyincik sorunlarına bağlıdır. Yön tek başına nedeni göstermez, bu yüzden muayene gerekir.
Ana gruplar doğuştan (infantil) ve sonradan kazanılmış nistagmustur. Hareket biçimine göre sıçrayıcı ve sarkaç tipler; neden veya konuma göre ise bakışla ortaya çıkan, aşağı vuran, yukarı vuran, salıncak, periyodik alternan, latent ve vestibüler nistagmus gibi adlar kullanılır. Yön bakımından horizontal, vertikal ve rotatuar nistagmustan söz edilir.
Düz karşıya bakılırken, hiçbir tetikleyici manevra yapılmadan kendiliğinden görülen nistagmustur. Bir noktaya bakınca azalıyorsa iç kulak kaynaklı olması daha olasıdır; bakışla bastırılamıyorsa beyin sapı ya da beyincik kaynaklı olabilir. Yine de nedeni ancak hekim muayenesi belirler.
Başlıca belirtiler gözle görülen kontrolsüz göz hareketleri ve bulanık görmedir. Bunlara baş eğme ya da çevirme, ışığa duyarlılık, loş ışıkta güçlük, baş dönmesi ve edinsel nistagmusta dünyanın sallandığı hissi eşlik edebilir.
Göz hekimi görmenizi ve gözlük numaranızı ölçer, göz hareketlerini izler ya da kaydeder ve ilişkili göz hastalıklarını arar. Gerekirse rotasyon testi, göz hareketi kayıtları, denge testleri ve beyin nedeninden şüpheleniliyorsa MR veya BT istenir.
Doğuştan nistagmus tamamen ortadan kaldırılamaz, ancak gözlük, kontakt lens, prizma, ilaç ya da ameliyat bazı kişilerde görmeyi veya baş duruşunu iyileştirebilir. Sonradan kazanılmış nistagmus, nedeni tedavi edilirse düzelebilir.
Nistagmus kendi başına genellikle körlüğe yol açmaz, ancak görme keskinliğini değişen ölçüde düşürür. İdiyopatik infantil nistagmusu olan çocuklar çoğu zaman 20/50 veya daha iyi görmeye ulaşır; albinizm ya da optik sinir hasarı gibi bir göz hastalığı da varsa görme daha zayıftır (AAPOS).
Nistagmusu olan birçok yetişkin katarakt, şaşılık ya da başka göz ameliyatı olabilir, ancak önce nistagmusun ve nedeninin değerlendirilmesi gerekir. Cerrahınız önerisini vermeden önce raporlarınızı inceler.
İlgili terimler
Osilopsi
dünyanın sıçradığı ya da sallandığı hissi; esas olarak edinsel nistagmusta görülür.
Null nokta (null bölge)
nistagmusun en küçük, görmenin en iyi olduğu göz ya da baş konumu.
Strabismus (şaşılık)
nistagmusa eşlik edebilen göz hizası bozukluğu. →
Albinizm
gözde, ciltte ve saçta pigment eksikliğiyle seyreden kalıtsal bir durum; AAO nistagmus nedenleri arasında sayar. Göz görünümüyle ilgili bir başka terim de gözlerin farklı renkte olması, yani heterokromidir. →
Renk körlüğü
renkleri görmede farklılık; nistagmusla birlikte sık aranan bir başka görme terimi. →
Ambliyopi (tembel göz)
çocuklukta bir gözde görmenin azalması; bazen şaşılık ve nistagmusla birlikte bulunur.
Sakkad
nistagmusun istemsiz ritmik hareketinin aksine, hızlı ve istemli göz hareketi.
Vestibüler sistem
baş hareketini ve dengeyi algılayan iç kulak ve beyin yolları.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- American Academy of Ophthalmology. What Is Nystagmus? https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-nystagmus (opened and checked in the English master, 7 Oct 2026)
- EyeWiki (AAO). Nystagmus. https://eyewiki.org/Nystagmus (opened and checked in the English master, 7 Oct 2026)
- American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS). Nystagmus. https://aapos.org/glossary/nystagmus (opened and checked in the English master, 7 Oct 2026)
- MedlinePlus (US National Library of Medicine). Nystagmus. https://medlineplus.gov/ency/article/003037.htm (opened and checked in the English master, 7 Oct 2026)
Şaşılık, katarakt veya bulanık görmeyle birlikte nistagmus mu var?
Göz raporunuzu, reçetenizi veya tetkiklerinizi bize gönderin. Cerrahlarımız şaşılığın, kataraktın ya da başka bir göz sorununun yardımla düzelip düzelmeyeceğini size dürüstçe söyler; hiçbir yükümlülüğünüz yoktur. Yeni başlayan ya da ani nistagmus için önce bir hekime başvurulmalıdır.
3 göz cerrahı
Dosyanızı bir satış temsilcisi değil, adı belli bir cerrah inceler. Yanıt süresi: {{yanıt süresi}}.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı
Doç. Dr. Muhammet Derda Özer
Op. Dr. Aysan Bayram