- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz sözlüğü A-Z
- Glokom (Glaukom) Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavisi
Glokom (Glaukom) Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavisi
{{cerrah}} tarafından tıbbi olarak gözden geçirilmiştir, {{cerrahın unvanı ve uzmanlık alanı}}, {{inceleme tarihi}}. Son güncelleme: {{güncelleme tarihi}}.
Glokom (glaukom) (isim): halk arasında "göz tansiyonu hastalığı" ya da "karasu" denen glokom, gözden beyne görüntü taşıyan görme sinirine (optik sinir) zarar veren bir göz hastalıkları grubudur. Çoğu durumda bu hasar, göz içindeki basıncın sinirin kaldırabileceğinden yüksek olmasıyla ilişkilidir ve genellikle ağrı ya da erken uyarı belirtisi vermez. Glokomun yol açtığı hasar kalıcıdır; ancak göz içi basıncını düşüren tedavi, daha fazla görme kaybını yavaşlatabilir ya da durdurabilir. Laser Istanbul Clinic'te glokom bakımını Prof. Dr. Ahmet Satıcı yönetir.
Glokom: kısaca bilmeniz gerekenler
- Zarar gören yapı
- Gözün arkasındaki görme siniri (optik sinir)
- Ana etken
- O gözün kaldırabileceğinden yüksek göz içi basıncı (göz tansiyonu); normal aralık genellikle yaklaşık 10 ile 20 mmHg'dir, ancak glokom normal basınçta da görülebilir
- Başlıca türler
- Açık açılı (en sık), kapalı açılı, normal tansiyonlu, ikincil ve çocukluk çağı (doğumsal) glokom
- Erken belirtiler
- Genellikle yok. Önce yan (çevresel) görme, yavaş yavaş kaybolur
- Acil formu
- Akut kapalı açılı glokom: ani şiddetli göz ağrısı, bulanık görme, baş ağrısı, bulantı, ışıkların etrafında gökkuşağı renkli halkalar
- Geri döner mi?
- Hayır. Kaybedilen görme geri gelmez, ancak tedavi kalan görmeyi koruyabilir
- Ne kadar yaygın?
- DSÖ'ye göre 2020'de dünyada tahminen 7,7 milyon kişide glokoma bağlı uzak görme bozukluğu ya da körlük vardı; AAO ve NEI'ye göre glokomlu kişilerin yaklaşık yarısı hastalığı olduğunu bilmez
- Kim tedavi eder?
- Göz doktoru; Laser Istanbul Clinic'te Prof. Dr. Ahmet Satıcı, glokom üveit, retina ya da kornea hastalığıyla birlikteyse Doç. Dr. Muhammet Derda Özer ile birlikte
Glokom (glaukom) nedir?
Glokom tek bir hastalık değil, hepsi aynı noktada birleşen bir hastalık ailesidir: görme sinirinin giderek zarar görmesi. Sinir, retinanın gördüğünü beyne ileten çok sayıda küçük liften oluşur; glokom bu lifleri yavaş yavaş, görme alanınızın kenarlarından başlayarak yok eder. Beyin boşlukları doldurduğu için çoğu kişi yan görmesinin büyük bölümü gidene kadar bir şey fark etmez.
Ulusal Göz Enstitüsü (NEI), glokomu görme sinirine zarar vererek görme kaybına ve körlüğe yol açabilen bir göz hastalıkları grubu olarak tanımlar. Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO) ise glokomu 60 yaş üstündeki kişilerde körlüğün önde gelen nedenlerinden biri olarak niteler ve hasarın kalıcı olduğunu vurgular; bu yüzden glokoma sık sık "görmenin sessiz hırsızı" denir.
Göz tansiyonu ile kan tansiyonu aynı şey mi?
Hayır. Günlük dilde "göz tansiyonu" dediğimiz şey, göz içindeki sıvının basıncıdır (göz içi basıncı) ve koldan ölçülen kan tansiyonuyla aynı değildir. Göz içi basıncı, göz doktorunun muayenehanesinde tonometre denen bir cihazla ölçülür. Kan tansiyonunuz normal olsa da göz tansiyonunuz yüksek olabilir; tersi de geçerlidir.
Glokom nedenleri: hastalık neden gelişir?
Glokom çoğunlukla gözün ön bölümünden sıvının yeterince boşalamamasından kaynaklanır. Göz, içeride sürekli berrak bir sıvı (hümör aköz) üretir ve bu sıvı, kornea ile iris'in buluştuğu drenaj açısından dışarı çıkar. Drenaj çok yavaşlarsa ya da tıkanırsa sıvı birikir ve göz içi basıncı yükselir. Aylar ya da yıllar içinde bu basınç görme sinirine zarar verir.
Basınç hikâyenin tamamı değildir. Bazı kişilerde glokom normal göz içi basıncında da gelişir; bu yüzden tek bir basınç ölçümü tanıyı belirlemez.
Glokom için risk faktörleri nelerdir?
AAO'ya göre aşağıdakilerden biri sizde varsa risk daha yüksektir:
- Yüksek göz içi basıncı ya da ince kornea
- 40 yaş üstü olmak (NHS, riskin 50 yaş üstünde arttığını belirtir)
- Ailede glokom öyküsü: birinci derece akrabasında primer açık açılı glokom olan kişiler için EyeWiki (AAO) 3 ile 13 arasında bir olasılık oranı verir
- Afrika, Karayip, İspanyol (Hispanik) ya da Asya kökenli olmak; NEI özellikle 40 yaş üstü Afrika kökenli Amerikalıları ve 60 yaş üstü kişileri, özellikle Hispanik ya da Latin kökenlileri vurgular
- Şeker hastalığı, migren, yüksek tansiyon, miyopi ya da hipermetropi veya geçirilmiş göz yaralanması
- Uzun süre kortizonlu (steroid) ilaç kullanmak
Risk faktörünün olması glokom geliştireceğiniz anlamına gelmez; glokomlu pek çok kişide bunlardan hiçbiri de yoktur. Bu nedenle hiçbir kutuyu işaretlemeseniz bile tarama muayenesi önerilir.
Glokom türleri nelerdir?
| Tür | Ne olur? | Genellikle nasıl hissettirir? |
|---|---|---|
| Açık açılı glokom (en sık görülen tür) | Drenaj açısı açık görünür, ancak sıvı çok yavaş boşalır ve basınç yıllar içinde sinsice yükselir | Başlangıçta belirti yoktur; yan görme yavaşça daralır |
| Kapalı açılı glokom | İris drenaj açısını tıkar ve basınç aniden yükselir (atak) | Ani atak: şiddetli ağrı, kızarık göz, bulanık görme, halkalar, bulantı |
| Normal tansiyonlu glokom | Göz içi basıncı normal aralıkta ölçülmesine rağmen görme siniri zarar görür | Açık açılı glokom gibi sessizdir |
| İkincil glokom | Göz yaralanması, iltihap (üveit) ya da uzun süreli steroid kullanımı gibi başka bir durum veya olay nedeniyle gelişir | Nedene göre değişir |
| Çocukluk çağı (doğumsal) glokom | Bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen nadir bir formdur | Acil uzman bakımı gerekir |
Tür önemlidir, çünkü tedaviyi o belirler. Örneğin dar, tıkanmış bir drenaj açısı, açık açılı glokomda kullanılandan farklı bir lazerle tedavi edilir.
Glokom belirtileri: nelere dikkat etmeli?
Açık açılı glokomun erken evrelerinde uyarı belirtisi yoktur. Ağrı olmaz ve keskin merkezi görmeniz uzun süre normal kalır. Hastalık ilerledikçe yan görmede kör noktalar belirir ve sonunda görme alanı daralır. AAO'nun, glokomlu kişilerin yarısının hastalığı olduğunu bilmediğini söylemesinin nedeni budur.
Akut kapalı açılı glokom farklıdır: bir göz acilidir. Belirtileri şunlardır:
| Belirti | Ne anlama gelir? |
|---|---|
| Şiddetli göz ağrısı | Basınç ani yükselmiştir |
| Ani bulanık görme | Atağın uyarı işaretidir |
| Işıkların etrafında gökkuşağı renkli halkalar | Kapalı açı atağının klasik işaretidir |
| Gözde kızarıklık ve baş ağrısı | İltihap ve basınç |
| Bulantı ve kusma | Vücudun ağrıya ve basınca yanıtı |
Bu belirtiler sizde varsa randevu beklemeyin. Aynı gün bir göz acil servisine ya da hastanenin göz polikliniğine başvurun; AAO, kapalı açı atağını körlüğü önlemek için hemen müdahale gerektiren bir acil durum olarak tanımlar.
Glokom nasıl teşhis edilir?
Glokom, kapsamlı bir göz muayenesiyle teşhis edilir; çünkü AAO'nun ifadesiyle tek başına göz içi basıncı ölçümü yeterli değildir. Kullanılan testler hızlı ve ağrısızdır:
Tonometri
göz içi basıncınızı (göz tansiyonunuzu) ölçer. Normal aralık genellikle yaklaşık 10 ile 20 mmHg'dir, ancak değerler gün içinde değişir.
Gonyoskopi
, özel bir mercekle drenaj açısına bakar ve açının açık mı kapalı mı olduğunu gösterir.
Görme siniri muayenesi
, sinirde hasar olup olmadığına bakar.
Görme alanı testi
, yan görmenizi haritalar ve fark etmediğiniz kör noktaları bulur.
Görme siniri görüntülemesi (OCT)
, görme sinirinin görüntüsünü ya da bilgisayarlı ölçümünü verir.
Pakimetri
, kornea kalınlığını ölçer; çünkü ince kornea bir risk faktörüdür.
Glokom yavaş değiştiği için doktorlar testleri zaman içinde karşılaştırır. Tanı, basınç, açı, görme siniri ve görme alanının birlikte oluşturduğu tabloya dayanır.
Laser Istanbul Clinic'te tonometri, görme alanı testi ve OCT, İstanbul'daki muayenenin parçası olarak yapılabilir ve cerrahınız, siz yola çıkmadan ya da randevuya gelmeden önce elinizdeki tetkikleri inceleyebilir.
Glokom tedavisi nasıl yapılır?
Her glokom tedavisi aynı ilkeyle çalışır: göz içi basıncını düşürür, böylece görme siniri daha yavaş zarar görür ya da hiç zarar görmez. AAO, tedavinin amacının daha fazla hasarı önlemek olduğunu, kaybedilmiş görmeyi geri getirmek olmadığını açıkça belirtir. Glokomun şu an için kesin bir tedavisi (iyileşmesi) yoktur (NHS), ancak tedaviyle kontrol altında tutulabilir.
| Tedavi | Ne yapar? | Genellikle kimde kullanılır? |
|---|---|---|
| Reçeteli göz damlaları | Gözün ürettiği sıvı miktarını azaltır ya da sıvının boşalmasına yardım eder; her gün kullanılır | Açık açılı glokom ve yüksek göz içi basıncında genellikle ilk tedavi |
| Lazer trabekuloplasti (ör. SLT) | Hızlı bir lazer uygulaması, gözün doğal süzgecinden drenajı iyileştirir | Açık açılı glokom; ilk tedavi olarak ya da damlalara ek olarak |
| Lazer iridotomi | İriste açılan minik bir delik, sıvının drenaj açısına ulaşmasını sağlar | Kapalı açılı glokom |
| Minimal invaziv glokom cerrahisi (MİGS) | Mikro stent ya da küçük bir drenaj işlemi, geleneksel cerrahiye göre daha az müdahaleyle basıncı düşürür | Damlalarla kontrol edilemeyen hafif ve orta glokom; çoğunlukla katarakt ameliyatıyla birlikte |
| Trabekülektomi | Cerrah, üst göz kapağının altında yeni bir drenaj yolu oluşturur ve küçük bir yastık (bleb) meydana gelir | Damla ya da lazerle kontrol edilemeyen basınç |
| Drenaj implantı (tüp şant) | Minik bir tüp, sıvıyı gözün yüzeyindeki bir toplanma alanına taşır | Kontrolü zor glokom |
| Katarakt çıkarılması | Doğal merceğin çıkarılması göz içinde daha fazla yer açar | Açısı dar olan bazı kişiler |
Her seçeneğin size ne kadar uyduğu, glokomunuzun türüne ve evresine, ayrıca diğer göz hastalıklarınıza bağlıdır. İngiltere'de NICE, 2022'den beri yeni tanı almış, ileri evrede olmayan açık açılı glokomda ilk tedavi olarak 360° SLT lazerinin önerilmesini tavsiye ediyor. 2023'te yayımlanan İngiltere kaynaklı LiGHT çalışmasında, önce SLT ile tedavi edilen gözlerin %69,8'i altı yıl sonra hâlâ damla ya da ameliyat gerekmeden hedef basınçtaydı.
Tedavi uzun vadeli sürer: lazer ya da ameliyattan sonra bile düzenli kontrol gerekir, çünkü glokom yine de ilerleyebilir. Göz damlaları ancak her gün kullanılırsa işe yarar; tavsiye almadan bırakmak basıncın yeniden yükselmesine yol açar.
Bizde tedavi: Laser Istanbul Clinic'te glokom bakımını Prof. Dr. Ahmet Satıcı yönetir; sizi muayene eder, hedef basınca ulaşabilecek en az müdahaleli seçeneği önerir ve iyileşmenizi kontrol eder. Glokom, üveit, retina hastalığı ya da kornea sorunlarıyla birlikteyse Doç. Dr. Muhammet Derda Özer de tedaviye katkı sağlar. Ameliyat, İstanbul'da, Sağlık Bakanlığı ruhsatlı, tam donanımlı bir ameliyathanede yapılır.
Glokom kesin olarak iyileşir mi, kaybedilen görme geri gelir mi?
Hayır. Glokom kesin olarak iyileştirilemez ve olmuş hasar geri döndürülemez. Tedavi, kalan görmenizi korumak için basıncı düşürür; bu yüzden mümkün olduğunca erken başlamalıdır.
Göz tansiyonu normal olduğunda glokom olur mu?
Evet. Normal tansiyonlu glokomda ölçülen basınç normal aralıkta (EyeWiki'ye göre en fazla 21 mmHg) olduğu hâlde görme siniri zarar görür. Hasarı yavaşlatmak için doktorların izlediği yol yine basıncı düşürmektir.
Glokom ile katarakt aynı şey mi?
Hayır. Katarakt gözün doğal merceğinin bulanıklaşmasıdır ve merceğin değiştirilmesiyle tedavi edilir; glokom ise görme sinirinin hasarıdır ve geri döndürülemez. İkisi de yaşla birlikte sık görüldüğü için birçok kişide birlikte bulunur; açısı dar olan bazı kişilerde doğal merceği çıkarmak drenaj açısının açılmasına yardım eder (AAO). Göz sözlüğü: Katarakt →
Katarakt ameliyatından sonra kullanılan lazer, glokom lazeriyle aynı mı?
Hayır. Katarakt ameliyatından sonra yeni merceğin arkasındaki zar bulanıklaşabilir (arka kapsül opaklaşması) ve hızlı bir YAG lazer uygulamasıyla temizlenir; bu işlem glokomu tedavi etmez. YAG lazer, kapalı açılı glokomda lazer iridotomi için iriste küçük delik açmak amacıyla da kullanılabilir. Göz sözlüğü: Arka kapsül opaklaşması →
Glokom için ne zaman doktora gitmeli?
Şu belirtilerden biri varsa aynı gün acil göz bakımı alın:
- kızarık gözle birlikte şiddetli göz ağrısı
- ani bulanık görme ya da ışıkların etrafında gökkuşağı renkli halkalar
- göz belirtilerine eşlik eden baş ağrısı, bulantı ya da kusma
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- 40 yaş civarında ya da üzerindeyseniz ve hiç kapsamlı göz muayenesi olmadıysanız (AAO, 40 yaş civarında tam bir göz muayenesi önerir); NHS en az 2 yılda bir düzenli göz muayenesi önerir
- yakın akrabanızda glokom varsa ya da başka risk faktörleriniz varsa; NEI, riski yüksek kişilere 1 ile 2 yılda bir göz bebeği büyütülerek kapsamlı göz muayenesi yaptırmalarını önerir
- göz tansiyonunuzun "biraz yüksek" olduğu ya da görme sinirinizin alışılmadık göründüğü söylendiyse
- tanı aldıysanız ve lazer ya da ameliyat konusunda ikinci bir görüş istiyorsanız
Zaten bir tanınız varsa, tedaviye karar vermeden önce en son göz tansiyonu ölçümlerinizi, görme alanı ve OCT raporlarınızı inceleme için gönderebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Glokom (glaukom), görme sinirine zarar veren bir göz hastalıkları grubudur; çoğunlukla göz içindeki basınç sinirin kaldırabileceğinden yüksek olduğu için gelişir. Yan görmenin büyük bölümü kaybolana kadar sıklıkla belirti vermez ve hasar geri döndürülemez.
Açık açılı glokomun genellikle erken belirtisi yoktur. İnsanların çoğu zaman geç fark ettiği ilk değişiklik, yan görmedeki lekeli kör noktalardır. Kapalı açılı glokomun ani atağı farklıdır: şiddetli göz ağrısı, bulanık görme, ışıkların etrafında halkalar, baş ağrısı ve bulantı.
Çoğunlukla gözün ön bölümünden sıvı yeterince boşalamaz, basınç yükselir ve görme sinirine zarar verir. Yaş, ailede glokom öyküsü, bazı etnik kökenler, ince kornea, şeker hastalığı ve uzun süreli steroid kullanımı riski artırır.
Kapsamlı bir göz muayenesiyle: göz içi basıncı ölçümü, drenaj açısının incelenmesi, görme sinirinin muayenesi, görme alanı testi, görme siniri görüntülemesi ve kornea kalınlığı ölçümü. Tek bir test yeterli değildir.
Tek bir en iyi tedavi yoktur. Göz damlaları en sık ilk adımdır; lazer tedavisi damlaların yerine geçebilir ya da onlara eklenebilir; ameliyat ise basıncı yüksek kalan ya da ilerlemeyi sürdüren glokom içindir. Göz doktorunuz glokomunuzun türüne ve evresine göre seçim yapar.
Hayır. Glokom kesin olarak iyileştirilemez ve kaybedilen görme geri kazanılamaz. Tedavi daha fazla hasarı yavaşlatabilir ya da durdurabilir; bu da birçok kişi için yararlı bir görmeyi korumak anlamına gelir.
Evet, tedavi edilmezse ya da geç fark edilirse; DSÖ, glokomu uzak görme bozukluğu ve körlüğün başlıca nedenleri arasında sayar. Erken tanı ve düzenli tedaviyle glokoma bağlı körlük çoğu zaman önlenebilir (AAO).
AAO, 40 yaş civarında tam bir göz muayenesi; NHS ise en az 2 yılda bir düzenli göz muayenesi önerir. Ailenizde glokom varsa ya da başka risk faktörleriniz varsa NEI, 1 ile 2 yılda bir ya da göz doktorunuzun önerdiği sıklıkta göz bebeği büyütülerek kapsamlı muayene yaptırmanızı tavsiye eder.
İlgili terimler
Göz içi basıncı (göz tansiyonu)
gözün içindeki sıvı basıncı, mmHg ile ölçülür.
Görme siniri (optik sinir)
retinadan beyne görme sinyallerini taşıyan sinir; glokomda zarar gören yapıdır.
Oküler hipertansiyon
görme sinirinde saptanabilir hasar olmadan göz içi basıncının olağan aralığın üstünde olması.
Hümör aköz
gözün ön bölümünü dolduran ve drenaj açısından boşalan berrak sıvı.
Gonyoskopi
drenaj açısının özel bir mercekle muayenesi.
Görme alanı
gözlerinizi hareket ettirmeden görebildiğiniz tüm alan.
SLT (selektif lazer trabekuloplasti)
açık açılı glokomda drenajı iyileştiren bir lazer tedavisi.
Trabekülektomi
sıvı için yeni bir drenaj yolu oluşturan ameliyat.
Katarakt
gözün doğal merceğinin bulanıklaşması.
Arka kapsül opaklaşması
katarakt ameliyatından sonra mercek implantının arkasında oluşan bulanıklık.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- American Academy of Ophthalmology. What Is Glaucoma? https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-glaucoma
- American Academy of Ophthalmology. Glaucoma Symptoms. https://www.aao.org/eye-health/diseases/glaucoma-symptoms
- American Academy of Ophthalmology. Glaucoma Diagnosis. https://www.aao.org/eye-health/diseases/glaucoma-diagnosis
- American Academy of Ophthalmology. Glaucoma Treatment. https://www.aao.org/eye-health/diseases/glaucoma-treatment
- National Eye Institute (NIH). Glaucoma. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/glaucoma
- NHS. Glaucoma. https://www.nhs.uk/conditions/glaucoma/
- World Health Organization. Blindness and vision impairment (fact sheet): glaucoma 7.7 million people with distance vision impairment or blindness (2020). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment
- EyeWiki (AAO). Primary Open-Angle Glaucoma: risk factors, odds ratio 3 to 13 for a first-degree relative, normal-tension glaucoma (IOP within normal limits, up to 21 mmHg). https://eyewiki.org/Primary_Open-Angle_Glaucoma
- NICE. Glaucoma: diagnosis and management (NG81, 2017, updated 2022): 360° SLT for newly diagnosed non-advanced open-angle glaucoma. https://www.nice.org.uk/guidance/ng81/chapter/Recommendations
- LiGHT trial, six-year results, Ophthalmology 2023 (figure reused from content/en/glaucoma.md, where it is cited in full).
Glokom ya da yüksek göz tansiyonu tanısı mı aldınız?
Göz tansiyonu ölçümlerinizi, görme alanı ve OCT raporlarınızı bize gönderin. Prof. Dr. Ahmet Satıcı inceler ve gözlerinize hangi tedavilerin uygun olabileceğini, herhangi bir yükümlülük olmadan size anlatır.
3 göz cerrahı
Dosyanızı bir satış temsilcisi değil, adı belli bir cerrah inceler. Yanıt süresi: {{yanıt süresi}}.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı
Doç. Dr. Muhammet Derda Özer
Op. Dr. Aysan Bayram