- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz sözlüğü A-Z
- Katarakt Nedir? Nedenleri, Türleri, Belirtileri ve Tedavisi
Katarakt Nedir? Nedenleri, Türleri, Belirtileri ve Tedavisi
{{cerrah}} tarafından tıbbi olarak gözden geçirilmiştir, {{cerrahın unvanı ve uzmanlığı}}, {{inceleme tarihi}}. Son güncelleme: {{tarih}}.
Katarakt (isim; halk arasında "gözde perde" ya da "göz perdesi"): gözün doğal merceğinin, yani irisin ve gözbebeğinin arkasında yer alıp ışığı retinaya odaklayan şeffaf yapının bulanıklaşmasıdır. Görmeyi puslu, flu ve renksiz hale getirir; çoğunlukla yaşla birlikte yavaş yavaş gelişir ve bir ya da iki gözde görülebilir. Hiçbir ilaç ya da damla kataraktı geri döndürmez; bulanık mercek, kısa bir ameliyatla yerine şeffaf bir yapay mercek konularak tedavi edilir ve katarakt ameliyatı dünyada en sık yapılan ameliyatlardan biridir.
Katarakt: kısa bilgiler
- Nedir?
- Gözün doğal merceğinde, mercek proteinlerindeki değişiklikten kaynaklanan bulanıklık
- En sık neden
- Yaşlanma. Mercek proteinleri 40 yaş civarından sonra kendiliğinden bozulmaya başlar; bulanıklık genellikle 60 yaş dolaylarında fark edilir
- Ne kadar yaygın?
- ABD'de 80 yaş ve üzerindeki kişilerin yarısından fazlasında katarakt vardır ya da katarakt ameliyatı geçirmişlerdir (National Eye Institute)
- Belirtiler
- Bulanık veya puslu görme, soluk renkler, ışık kamaşması ve hale görme, gece görme zorluğu, tek gözde çift görme, sık sık gözlük numarası değişmesi
- Ağrı yapar mı?
- Hayır. Katarakt ağrısızdır
- Tanı
- Yarık lamba ile göz muayenesi, göz bebeği genişletilerek yapılan retina muayenesi, görme keskinliği ve refraksiyon ölçümü
- Tedavi
- Ameliyat: bulanık mercek yapay göz içi merceği (GİL) ile değiştirilir. Başlangıçta yeni gözlük ve daha iyi aydınlatma yardımcı olabilir
- Sonuç
- Katarakt ameliyatı olanların yaklaşık 10'da 9'u sonrasında daha iyi görür (National Eye Institute)
- Uzman
- Göz doktoru (katarakt cerrahı); Laser Istanbul Clinic'te Prof. Dr. Ahmet Satıcı, Doç. Dr. Muhammet Derda Özer veya Op. Dr. Aysan Bayram
Katarakt nedir? Gözde perde ne anlama gelir?
Gözün doğal merceği irisin hemen arkasında durur. Şeffaf ve esnektir; korneanın zaten kırdığı ışığı ince ayarla odaklayarak retinanın üzerine net bir görüntü düşmesini sağlar. Şeffaf kalan bir mercek ışığın engelsiz geçmesine izin verir.
Katarakt, bu merceğin bulanıklaşmasıdır. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'ne (AAO) göre merceği oluşturan proteinler bozulur; böylece görüntüler flu, puslu ya da daha az renkli görünür. Buğulanmış ya da buzlu bir camın ardından bakmak gibi düşünebilirsiniz: Işık yine içeri girer ama dağılır, bu yüzden görüntü netliğini ve kontrastını kaybeder.
Baştan bilmeye değer üç nokta var:
- Katarakt, gözün yüzeyinde bir zar ya da oluşum değildir. Merceğin içinde olan bir değişikliktir; bu yüzden silinemez, damlayla eritilemez. Halk arasındaki "gözde perde" ifadesi tam olarak bu durumu anlatır.
- Çoğu zaman iki göz de etkilenir, ancak aynı hızda ilerlemeleri gerekmez.
- Katarakt çoğunlukla yaşa bağlıdır. ABD Ulusal Göz Enstitüsü (NEI), çoğunun yaşa bağlı olduğunu, ancak göz yaralanmalarından veya göz ameliyatlarından sonra da gelişebildiğini belirtir.
Dünya genelinde Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kataraktı görme bozukluğu ve körlüğün başlıca nedenleri arasında sayar; yaklaşık 94 milyon kişinin etkilendiğini ve dünyada katarakt ameliyatına ihtiyacı olan her iki kişiden birinin bu ameliyata ulaşamadığını bildirir.
Katarakt neden olur? Risk faktörleri
Başlıca neden yaşlanmadır. Mercek su ve proteinden oluşur; proteinler yaşam boyu yavaşça değişir. AAO, bu doğal bozulmanın 40 yaş civarından sonra başladığını, 60 yaşın üzerindeki kişilerin ise genellikle bulanıklığı fark etmeye başladığını söyler. Başka etkenler kataraktı daha erken getirebilir ya da hızlandırabilir:
| Risk faktörü | Kaynaklar ne diyor? |
|---|---|
| Diyabet (şeker hastalığı) | Diyabetli kişilerde katarakt daha hızlı gelişebilir (AAO, NEI) |
| Sigara ve aşırı alkol | Sigara bilinen bir risk faktörüdür (NHS, AAO, NEI); NEI aşırı alkolü de sayar |
| Güneş ışığı | Korunmasız ultraviyole (UV) ışığa maruz kalmak riski artırır (NHS, AAO, NEI) |
| Steroid (kortizon) ilaçlar | Uzun süreli steroid kullanımı, inhaler steroidler dahil, bir risk faktörüdür (NHS, AAO, EyeWiki) |
| Göz travması, göz ameliyatı veya radyasyon | Göze alınan bir darbe, geçirilmiş göz ameliyatları veya radyoterapi katarakta yol açabilir (AAO, NEI) |
| Diğer göz hastalıkları | Üveit (göz içi iltihabı) ve yüksek miyopi NHS tarafından risk olarak sayılır |
| Aile öyküsü | Ailede katarakt bulunması riski artırır (NHS, AAO, NEI) |
Katarakt önlenebilir mi? Tamamen değil. AAO'nun klinik wiki'si EyeWiki, kataraktın gelişmesini ya da ilerlemesini önleyen bir tıbbi tedavi bulunmadığını belirtir. NEI riski azaltabilecek makul adımlar önerir: UV'yi engelleyen güneş gözlüğü takın, gözlerinizi yaralanmalardan koruyun, sigara içmeyin, bol meyve, sebze ve yeşil yapraklı sebzeyle sağlıklı beslenin.
Katarakt türleri nelerdir?
Doktorlar yaşa bağlı kataraktı genellikle bulanıklığın merceğin neresinde başladığına göre tanımlar. EyeWiki üç ana tür sıralar:
| Tür | Merceğin neresinde oluşur? | Genellikle nasıl hissettirir? |
|---|---|---|
| Nükleer sklerotik katarakt | Merceğin merkezi (çekirdek); sararır ve sertleşir | Uzak görme bulanıklaşır, gece araç kullanmak zorlaşır. Çoğunlukla miyopik bir kayma yapar; normalde okuma gözlüğü kullanan bazı kişiler bir süre gözlüksüz okuyabildiklerini fark eder, sonra görme daha da bulanıklaşır |
| Kortikal katarakt | Çekirdeğin çevresindeki dış katmanlar (korteks) | Kamaşma çoğu zaman ana şikâyettir; özellikle gece araç farlarından |
| Arka subkapsüler katarakt (PSC) | Merceğin arka kısmı | Sıklıkla daha genç hastalarda görülür ve nükleer kataraktan daha hızlı ilerler; yakın görme genellikle uzak görmeden daha çok etkilenir |
Duyabileceğiniz diğer terimler:
- İkincil katarakt (başka bir duruma bağlı katarakt); diyabet, steroid ilaçlar, üveit ya da göz yaralanmasının ardından gelişir.
- Arka kapsül opaklaşması (PCO), halk arasında "ikinci katarakt" olarak bilinir; yeni bir katarakt değildir. Katarakt ameliyatından sonra yeni merceği tutan ince zarın bulanıklaşmasıdır ve kısa bir lazer işlemiyle açılır (aşağıya bakın).
- Doğuştan (konjenital) katarakt, doğumda ya da doğumdan kısa süre sonra bulunan kataraktır; çocuk göz uzmanı tarafından değerlendirilir.
Katarakt belirtileri nelerdir?
Katarakt genellikle yavaş ve ağrısız ilerler; bu yüzden birçok kişi uzun süre fark etmez, başlangıçta hiç belirti olmayabilir (NEI). Tipik katarakt belirtileri şunlardır:
| Belirti | Neler fark edebilirsiniz? |
|---|---|
| Bulanık, puslu veya sisli görme | Kirli ya da buzlu bir camdan bakmak gibi |
| Soluk veya sarımsı renkler | Renkler donuklaşır; özellikle maviler silik görünebilir (NHS) |
| Kamaşma ve hale | Parlak ışıklar, güneş ve araç farları göz alıcı görünür ya da etraflarında halkalar oluşur (NEI) |
| Gece görme zorluğu | Geceleri araç kullanmak güçleşir |
| Tek gözde çift görme | Diğer göz kapalıyken bile hayalet gibi çift görüntü (AAO) |
| Sık sık gözlük numarası değişmesi | Yeni gözlük yalnızca kısa bir süre işe yarar (NEI) |
NEI'ye göre başlangıçta daha güçlü gözlük, daha parlak aydınlatma, kamaşmayı azaltan güneş gözlükleri ya da büyüteçlerle idare edilebilir. Araç kullanmayı, okumayı, işinizi ya da hobilerinizi engelleyen belirtiler, ameliyatın düşünülmesinin başlıca nedenidir.
Katarakt nasıl teşhis edilir?
Katarakt, göz muayenesiyle teşhis edilir. AAO şu testleri sayar:
- Görme keskinliği ve refraksiyon testleri, harf tablosunda ne kadar iyi gördüğünüzü ölçer ve gözlük numaranızı belirler.
- Yarık lamba muayenesi. Parlak ve ince bir ışık demetli mikroskop, doktorun merceği kesit olarak görmesini, ne kadar bulanık olduğunu ve nerede olduğunu değerlendirmesini sağlar.
- Genişletilmiş (dilate) retina muayenesi. Damlalar gözbebeğinizi genişletir; böylece doktor hem merceği hem de arkasındaki retinayı inceleyebilir. NEI, 60 yaş ve üzerindeki kişilere bir ila iki yılda bir genişletilmiş göz muayenesi önerir.
Ameliyat planlandığında cerrah ayrıca yapay merceğin gücünü seçmek için gözünüzü ölçer (biyometri denen bir tarama) ve korneanızı ile retinanızı kontrol eder. Laser Istanbul Clinic'te kornea topografisi, OCT ve biyometri, İstanbul'daki her ameliyat öncesi muayenenin parçasıdır ve cerrahınız randevu almadan önce elinizdeki mevcut tetkikleri inceler.
Katarakt tedavisi: katarakt nasıl tedavi edilir?
Kataraktı ortadan kaldırmanın tek yolu ameliyattır. AAO ve EyeWiki, ameliyatın tek kesin tedavi olduğunu belirtir; hiçbir ilaç ya da damla kataraktı gidermez. NHS ise kataraktın genellikle hemen tedavi gerektirmediğini, ameliyat kararının bulanık merceğin yapmak istediğiniz şeyleri ne kadar kısıtladığına bağlı olduğunu ekler.
Ameliyatsız seçenekler (erken dönem)
Yeni gözlük numaraları, daha parlak aydınlatma, kamaşma önleyici güneş gözlükleri ve büyütme bir süre yardımcı olabilir. Kataraktın kötüleşmesini durdurmazlar.
Katarakt ameliyatı nasıl yapılır?
Modern katarakt ameliyatında cerrah bulanık merceği şeffaf bir yapay mercekle değiştirir. NHS'nin tarif ettiği adımlar şöyledir:
- Damlalar gözbebeğini genişletir; göz damla, enjeksiyon ya da ikisiyle uyuşturulur. Uyanık olursunuz ama ağrı hissetmezsiniz.
- Cerrah korneada ve mercek kapsülünde çok küçük bir açıklık oluşturur.
- Ultrason, bulanık merceği küçük parçalara ayırır (fakoemülsifikasyon).
- Parçalar emilerek çıkarılır.
- Doğal merceğinizin bulunduğu kapsülün içine şeffaf, plastik bir yapay mercek (GİL) yerleştirilir.
AAO, kendiliğinden kapanan kesilerin genellikle dikiş gerektirmediğini belirtir. NHS, ameliyatın genellikle 20 ile 45 dakika sürdüğünü bildirir. İki göze de ameliyat gerekiyorsa NHS'ye göre gözler ayrı günlerde ameliyat edilir.
Hangi yapay mercek (GİL)?
AAO başlıca mercek türlerini şöyle anlatır:
| Mercek türü | Ne yapar? |
|---|---|
| Monofokal | Tek bir mesafede (çoğunlukla uzak) net görme sağlar; okuma gözlüğü genellikle yine gerekir |
| Torik | Astigmatı da düzeltir |
| Multifokal / akomodatif (trifokal dahil), yani "akıllı lens" | Yakın, ara ve uzak mesafelerde görme aralığı sağlar; gözlüğe bağımlılığı azaltabilir |
Hangi merceğin size uygun olduğu gözlerinize, yaşam tarzınıza ve beklentilerinize bağlıdır; bu nedenle cerrahınızla ayrıntılı konuşmaya değer.
İyileşme
İlk saatlerde görme bulanık olabilir, rahatsızlık birkaç gün sürebilir ve görme genellikle birkaç gün içinde düzelir. NHS, göz damlalarının yaklaşık dört hafta kullanıldığını, AAO ise tam iyileşmenin yaklaşık dört ila altı hafta sürdüğünü söyler. İyileşme sırasında gözü ovuşturmaktan, göze su kaçırmaktan, ağır kaldırmaktan, yüzmekten, göz makyajından ve görmeniz normale dönene kadar araç kullanmaktan kaçının (NHS). Bazı kişilerin ameliyattan sonra da gözlüğe ihtiyacı olur; numara öncekinden farklı olabilir.
Sonuçlar ve riskler
NEI, katarakt ameliyatı olanların yaklaşık 10'da 9'unun sonrasında daha iyi gördüğünü bildirir. NHS ciddi komplikasyonları nadir olarak tanımlar. Olası sorunlar arasında enfeksiyon, kanama, iltihap, retina dekolmanı, mercek konumu sorunları, kalıcı bulanıklık, kamaşma veya hale ve nadiren görme kaybı yer alır (NHS, AAO, NEI). Kontrol randevularınızı aksatmayın ve damlalarınızı önerildiği gibi kullanın.
Katarakt tekrar eder mi? Arka kapsül opaklaşması
Katarakt kendisi geri dönemez, çünkü doğal mercek çıkarılmıştır. Ancak yeni merceği tutan ince kapsül haftalar, aylar ya da yıllar içinde bulanıklaşabilir ve görmeyi yeniden flulaştırabilir. EyeWiki, bu arka kapsül opaklaşmasının (PCO) ameliyattan sonraki 2 ila 5 yıl içinde hastaların yaklaşık %20–50'sinde geliştiğini, çocuklarda ise daha sık olduğunu bildirir. Kapsülde küçük bir açıklık oluşturan, kısa süren Nd:YAG lazer işlemiyle tedavi edilir. EyeWiki, lazerin komplikasyonlarının nadir olduğunu ancak retina dekolmanı, göz içi basıncında artış ve makulada şişlik içerdiğini not eder.
İstanbul'da katarakt ameliyatı
Katarakt ameliyatı ve akıllı lens seçenekleri (trifokal lensler dahil), aynı zamanda lens değişimi (RLE) de yapan Prof. Dr. Ahmet Satıcı tarafından sunulur. Doç. Dr. Muhammet Derda Özer (Doç. = Doçent) ve Op. Dr. Aysan Bayram da katarakt hastalarını tedavi eder; Doç. Dr. Özer Türkçe ve İngilizce konuşur, kadın cerrah Op. Dr. Bayram ise İngilizce konuşur. Ameliyat, İstanbul'da tam donanımlı, Sağlık Bakanlığı ruhsatlı bir ameliyathanede yapılır. SGK veya özel sigortanızın katarakt ameliyatının ve mercek seçeneklerinin hangi bölümünü karşıladığı poliçenize ve anlaşmalara göre değişir: {{SGK / özel sigorta bilgisi}}.
Ne zaman doktora gitmeli?
Göz muayenesi olun ya da göz doktorunuza başvurun, eğer:
- görmeniz bulanıklaşıyor, puslanıyor ya da renkler soluklaşıyorsa
- kamaşma, hale ya da gece görme zorluğu araç kullanmanızı, okumanızı veya işinizi engellemeye başladıysa
- gözlük numaranız sürekli değişiyor ve yeni gözlük yalnızca kısa süre işe yarıyorsa
- tek gözünüzle çift görüyorsanız
- 60 yaşında veya üzerindeyseniz ve son bir ila iki yıl içinde genişletilmiş göz muayenesi olmadıysanız (NEI)
Araç kullanıyorsanız, gece görmenizin ve kamaşma duyarlılığınızın değişip değişmediğini muayenede mutlaka doktorunuza söyleyin.
Aynı gün acil göz bakımı arayın: ani görme kaybı ya da değişikliği, yeni çakan ışık parlamaları ya da yağmur gibi uçuşan cisimler, görüşün bir bölümünü kaplayan karanlık bir perde veya ağrılı kırmızı göz için. Bunlar tipik katarakt belirtileri değildir ve hızlı tedavi gerektiren başka durumlara işaret edebilir. Ameliyattan sonra artan ağrı, kızarıklık ya da düşen görme de cerrahınızın hemen aranmasını gerektirir.
Kataraktınız zaten teşhis edilmişse ve zamanlama, mercek seçenekleri ya da İstanbul'da ameliyat konusunda ikinci bir görüş istiyorsanız, reçetenizi ve tetkiklerinizi bize göndererek incelettirebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Katarakt, gözün doğal merceğinde oluşan ve görmeyi bulanık, puslu ve soluk hale getiren bulanık bir alandır. Mercek proteinlerinin çoğunlukla yaşla birlikte bozulmasıyla oluşur. Ağrısızdır ve yavaş gelişir, ama kendiliğinden geçmez.
Evet, "gözde perde" kataraktın halk arasındaki adıdır. Gözün yüzeyinde bir zar değil, merceğin içindeki bulanıklıktır; bu nedenle damlayla ya da bir işlemle yüzeyden temizlenemez.
En sık neden yaşlanmadır. Diğer nedenler ve risk faktörleri arasında diyabet, sigara, uzun süreli steroid kullanımı, korunmasız güneş ışığı, göz yaralanması, göz ameliyatı, üveit, yüksek miyopi ve ailede katarakt öyküsü yer alır.
Erken belirtiler arasında hafif bulanık ya da puslu görme, renklerin soluklaşması, ışıklardan ve farlardan kamaşma, daha zayıf gece görme ve sürekli değişen gözlük numarası vardır. Bazı kişilerde başlangıçta hiç belirti olmaz.
Hayır. AAO ve EyeWiki, ameliyatın tek kesin tedavi olduğunu belirtir; hiçbir damla, hap ya da takviye kataraktı eritmez. Yeni gözlük, daha iyi aydınlatma ve kamaşma önleyici güneş gözlükleri erken dönemde yardımcı olabilir ama ilerlemeyi durdurmaz.
NHS'ye göre genellikle 20 ile 45 dakika sürer. Lokal anestezi ile, damla, enjeksiyon ya da ikisiyle yapılır; uyanık olursunuz ama ağrı hissetmemeniz gerekir.
Görme genellikle birkaç gün içinde düzelir, göz damlaları yaklaşık dört hafta kullanılır (NHS) ve tam iyileşme yaklaşık dört ila altı hafta sürer (AAO). Cerrahınız güvenli olduğunu söyleyene kadar gözü ovuşturmaktan, yüzmekten, ağır kaldırmaktan ve araç kullanmaktan kaçının.
Hayır. Ameliyat, katarakt belirli bir evreye geldiğinde değil, araç kullanmak, okumak ya da çalışmak gibi yapmak istediğiniz ya da yapmanız gereken şeyleri kısıtladığında önerilir. Zamanlamayı cerrahınız gözlerinize göre belirler.
Katarakt geri dönemez, ancak yeni merceğin arkasındaki kapsül, ameliyattan sonraki 2 ila 5 yıl içinde hastaların tahminen %20–50'sinde bulanıklaşabilir (arka kapsül opaklaşması). Kısa bir lazer işlemi bunu temizler.
Herkes için en iyi tek bir mercek yoktur. Monofokal lensler tek mesafede net görme sağlar, torik lensler astigmatı da düzeltir, multifokal veya trifokal (akıllı) lensler ise birkaç mesafede gözlük ihtiyacını azaltabilir. Cerrahınız, gözlerinizi ölçtükten ve yaşam tarzınızı konuştuktan sonra bir mercek önerir.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı, Doç. Dr. Muhammet Derda Özer ve Op. Dr. Aysan Bayram İstanbul'da katarakt hastalarını tedavi eder. Önce tetkiklerinizi gönderip ücretsiz çevrimiçi ön değerlendirme alabilirsiniz.
İlgili terimler
Mercek (kristalin lens)
İrisin arkasında yer alan, odağı ince ayarlayan şeffaf, esnek yapı; katarakta bulanıklaşan kısımdır.
Göz içi merceği (GİL)
Katarakt ameliyatında yerleştirilen yapay mercek.
Fakoemülsifikasyon
Merceği ultrasonla parçalayıp küçük bir kesiden çıkaran modern katarakt ameliyatı.
Arka kapsül opaklaşması (PCO)
Yeni merceğin arkasındaki kapsülün bulanıklaşması; YAG lazerle tedavi edilir.
Keratokonus
Merceğin değil korneanın incelip öne doğru çıktığı, görmeyi bozan farklı bir hastalık.
Biyometri
Yapay merceğin gücünü seçmek için gözün ölçülmesi.
Refraktif lens değişimi (RLE)
Şeffaf doğal merceğin görmeyi düzeltmek için, katarakt ameliyatına benzer bir teknikle yapay mercekle değiştirilmesi.
Astigmat
Görmeyi bulandıran düzensiz eğrilik; torik lenslerle düzeltilir.
Presbiyopi
Yakın odaklanmanın yaşla azalması; multifokal lensler bunu hedefleyebilir.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- NHS. Cataracts. https://www.nhs.uk/conditions/cataracts/
- NHS. Cataract surgery, and "What happens" page. https://www.nhs.uk/conditions/cataract-surgery/ · https://www.nhs.uk/conditions/cataract-surgery/what-happens/
- NHS. Cataract surgery: risks. https://www.nhs.uk/conditions/cataract-surgery/risks/
- National Eye Institute (NEI). Cataracts. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts
- National Eye Institute (NEI). Cataract surgery. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts/cataract-surgery
- American Academy of Ophthalmology. What Are Cataracts? https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-are-cataracts
- American Academy of Ophthalmology. What Is Cataract Surgery? https://www.aao.org/eye-health/treatments/what-is-cataract-surgery
- EyeWiki (AAO). Cataract. https://eyewiki.org/Cataract
- EyeWiki (AAO). Posterior Capsule Opacification. https://eyewiki.org/Posterior_Capsule_Opacification
- World Health Organization. Blindness and visual impairment (fact sheet). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment
Bulanık görme, kamaşma var mı ya da katarakt ameliyatı gerektiği mi söylendi?
Reçetenizi ve göz tetkiklerinizi bize gönderin. Üç cerrahımızdan biri bunları inceleyip gözleriniz için hangi seçeneklerin uygun olabileceğini, hiçbir yükümlülük olmadan size söylesin.
3 göz cerrahı
Dosyanızı bir satış temsilcisi değil, adı belli bir cerrah inceler. Yanıt süresi: {{yanıt süresi}}.
Prof. Dr. Ahmet Satıcı
Doç. Dr. Muhammet Derda Özer
Op. Dr. Aysan Bayram