- Ana sayfa
- Göz sağlığı rehberi
- Göz hastalıkları ve belirtileri A-Z
- Demir eksikliği ve gözler
Demir Eksikliği Göz Altı Morluğu Yapar mı? Gözdeki Belirtileri ve Riskleri
Demir eksikliği göz altı morluğu yapar mı? Kesin kanıtlanmış bir neden değil: klinik çalışmalarda göz altı koyuluğu olanların %10 ila %22'sinde kansızlık bulunmuş, ama çoğunda neden başkadır. Demir eksikliğinin gözdeki asıl izi alt göz kapağının iç yüzündeki solgunluktur; ağır kansızlık retina ve optik siniri etkileyebilir. Tanı için hemogram ve ferritin gerekir. Retinayı Doç. Dr. Muhammet Derda Özer ve Op. Dr. Aysan Bayram değerlendirir.
Demir eksikliği göz altı morluğu yapar mı?
Demir eksikliğinin göz altı morluğuna yol açtığı kanıtlanmış değildir, ama bazı hastalarda ikisi birlikte görülür. Dermatoloji literatüründe göz altı koyuluğuna "periorbital hiperpigmentasyon" denir ve çok nedenlidir. Bir derleme (Sarkar ve ark., 2016) nedenleri şöyle sıralar: kalıtım, fazla pigment, atopi ve alerjik temas dermatitine bağlı iltihap sonrası koyulaşma, göz çevresinde ödem (şişlik), damar fazlalığı ve yaşla birlikte cilt gevşemesi ile gözyaşı oluğunun (tear trough) yarattığı gölge. Başka bir derleme (Pissaridou ve ark., 2020) göz altı halkalarını gölge, damar kaynaklı, nedeni bilinmeyen pigment, iltihap sonrası pigment ve anayasal (doğuştan) olarak sınıflar.
Peki kansızlığın payı nedir? İki klinik çalışma ipucu veriyor:
- Hindistan'da 50 hastayı inceleyen bir çalışmada (Mendiratta ve ark., 2019) hastaların %10'unda kansızlık, %12'sinde düşük B12 düzeyi bulundu. Hastaların %14'ünün ailesinde göz altı koyuluğu vardı, %30'unda atopi öyküsü, birçoğunda da yetersiz uyku, uzun süre bilgisayar kullanımı ve göz ovuşturma gibi alışkanlıklar saptandı. Yazarlar nedenin çok yönlü olduğunu, kansızlık ve düşük B12'nin ise ayrıntılı laboratuvar incelemesini gerektirdiğini belirtti.
- Başka bir çalışmada (Nayak ve ark., 2018) 50 hastanın %22'sinde kansızlık vardı. Deri biyopsisinde derinin içinde melanin (pigment) birikimi görüldü; hemosiderin (demir içeren pigment) hiçbir hastada bulunmadı.
Bu verileri yorumlarken üç noktayı akılda tutun. Birincisi, bu çalışmalar demir eksikliğini değil kansızlığı (anemiyi) ölçtü; kansızlığın nedeni demir eksikliği olmak zorunda değildir. İkincisi, "kansız hastaların %10–22'si" gibi bir oran kansızlığın morluğa yol açtığını kanıtlamaz. Üçüncüsü, biyopsi derinin pigmentinde birikme gösterdi, demir birikimi göstermedi: yani morluğun "demirin cilde yansıması" olduğu söylenemez. Dürüst yanıt şudur: göz altı morluğu tek başına demir eksikliğini göstermez, ama birlikte yorgunluk, solgunluk ya da nefes darlığı gibi şikâyetleriniz varsa kan tahlili yaptırmak mantıklıdır.
| Göz altı morluğunun olası nedeni | Hatırlatma |
|---|---|
| Kalıtım, doğuştan koyu cilt rengi | Ailede de görülebilir |
| Alerji, egzama (atopi), göz ovuşturma | İltihap sonrası koyulaşma yapabilir |
| Uykusuzluk, uzun ekran süresi | Çalışmalarda sık bildirilen eşlikçi alışkanlıklar |
| Göz çevresinde şişlik, damar fazlalığı | Gölge ya da mor-mavi görünüm yaratabilir |
| Yaşla cilt gevşemesi, gözyaşı oluğu | Gölge nedeniyle koyu görünür; kansızlıkla ilgisi yoktur |
| Kansızlık, düşük B12 | Bazı hastalarda eşlik eder; neden olduğu kanıtlanmış değildir |
Göz altındaki koyuluk bir de "göz altı torbası" ile karışır. Torba ve gölge göz kapağının yapısıyla ilgilidir; göz kapağı ve göz çevresi sorunlarına Prof. Dr. Ahmet Satıcı bakar. Sizi rahatsız eden kalıcı bir görünüm için önce kan tahlili gibi genel nedenleri, sonra göz çevresi yapısını ayırt etmek en doğru sıradır.
Demir eksikliği belirtileri gözde nasıl görünür?
Demir eksikliğinin gözdeki en bilinen belirtisi gözün içinin solgunlaşmasıdır, dışının değil. Doktorların baktığı yer alt göz kapağının iç yüzü, yani alt palpebral konjonktivadır: alt göz kapağını hafifçe aşağı çektiğinizde gördüğünüz nemli pembe tabaka. Bu tabaka ince ve küçük damarlarla dolu olduğu için rengi kandaki hemoglobin miktarını yansıtır. Hemoglobin düştüğünde (kansızlık) bu tabaka daha soluk görünebilir.
| Normal göz | Kansızlıkta göz | |
|---|---|---|
| Alt göz kapağının iç yüzü | Pembe-kırmızı, ince damarlar seçilir | Daha soluk pembe, pembe-beyaz ya da silik |
| Göz akı (sklera) | Beyaz | Çoğunlukla beyaz; demir eksikliğinde mavimsi bir ton görülebilir (aşağıya bakın) |
| Göz çevresi cildi | Cilt renginize göre normal | Soluk olabilir, ama bu gözlere özgü bir bulgu değildir |
| Size ne söyler? | Tek başına güvenilir bir şey söylemez | Kan tahlili yaptırmak için bir neden; tanı değildir |
Alt göz kapağının iç yüzünün soluk görünmesine konjonktival solgunluk denir. Doktorlar solgunluğa tırnak yatağında ve avuç içinde de bakar. Yüz cildi ise zayıf bir ölçüttür: cilt tonu, bronzlaşma, makyaj, ışık ve yorgunluk görünümü değiştirir.
Alt göz kapağından kansızlık anlaşılır mı? Evde nasıl bakılır?
Bakabilirsiniz, ama gördüğünüze güvenmeyin. Klinikte uygulanan yöntem şöyledir:
- Ellerinizi yıkayın ve sarı ampulün altında değil, pencereye dönük, gün ışığında oturun.
- Karşıya bakın ve temiz bir parmakla alt göz kapağınızı hafifçe aşağı çekin. Göz küresine bastırmayın.
- Açılan iç yüzün pembe mi soluk mu olduğuna bakın.
- İki gözü karşılaştırın. Uzun süre bakmayın: renk ovuşturma, alerji, göz kuruluğu ve tahrişle değişir.
- Ne görürseniz görün kendi kendinize karar vermeyin. Kansızlık belirtileriniz varsa (aşağıya bakın) aile hekiminizden kan tahlili isteyin.
Şu durumda doktora başvurun: iç yüz kırmızı ve şişse, göz ağrılıysa, akıntı varsa ya da görmeniz değişiyorsa. Bu, konjonktivit gibi bir göz sorununa daha çok benzer ve farklı bir yaklaşım gerektirir.
Asıl derdiniz göz kapağında ele gelen ya da görünen bir şişlikse, bu ayrı bir sorundur: göz kapağında şişlik: sebase kist, arpacık mı, şalazyon mu? rehberimize bakın.
Alt göz kapağı kontrolü ne kadar güvenilir?
Araştırmalara göre güvenilir olmaktan uzak. Indian Journal of Hematology and Blood Transfusion dergisinde 2023'te yayımlanan bir sistematik derleme, 5 yaş ve üzeri kişilerde yapılan 14 çalışmayı inceledi (8'i hamile kadınlarda). Konjonktival solgunluk kontrolü kansızlığı %19 ile %97 arasında değişen oranlarda yakaladı (duyarlılık), kansızlığı olmayanları ise %65 ile %100 arasında doğru ayırdı (özgüllük). Tırnak yatağı solgunluğu (%41–65 duyarlılık) ve avuç içi solgunluğu (%33–91) daha iyi değildi. Dokuz ya da daha fazla vücut bölgesine birlikte bakmak daha doğruydu (%73,8 ile %82,9 duyarlılık) ama daha çok zaman alıyordu.
BMC Pediatrics'te 2005'te yayımlanan, çocuklardaki bir meta-analiz (11 çalışma, çoğu Afrika'da) benzer sonuca vardı: göz kapağı iç yüzü, avuç içi ya da tırnak yatağı solgunluğu yalnızca orta düzeyde bir kılavuzdu; yazarlar bunun kansızlığın yüksek doğrulukta bir klinik bulgusu olduğunu göstermediğini yazdı.
Bu kadar değişken olmasının nedenleri: renk yargısı gözlemciden gözlemciye farklıdır, hafif kansızlık rengi pek değiştirmez, ışık ve cilt tonu gördüğümüzü etkiler. Pratikte anlamı:
- Soluk bir iç yüz şüpheyi artırır; pembe bir iç yüz kansızlığı dışlamaz.
- Hafif ve erken demir eksikliğinde göz kapağı iç yüzü normal görünebilir.
- Kesin bilgiyi yalnızca kan tahlili verir.
Fotoğraf ya da uygulama göz kapağından kansızlığı gösterebilir mi?
İnternetteki fotoğraflara bakarak kansız olup olmadığınızı anlayamazsınız. Fotoğraftaki renk ışığa, kameranın beyaz dengesine ve ekranınıza bağlıdır; kendi göz kapağınızın fotoğrafı internetteki bir görselle karşılaştırılamaz.
Araştırmacılar bunu ciddi biçimde çalışıyor. 2023'te bir ekip, Hindistan'dan ve İtalya'dan hastaların standart koşullarda çekilmiş göz görüntülerinden oluşan, herkese açık bir veri seti yayımladı. Göz kapağı iç yüzü görüntüleriyle eğitilen bir makine öğrenmesi modeli kansız ve kansız olmayan hastaları ayırabildi. 2025'te aynı veri setiyle (göz kapağı iç yüzü, avuç içi ve tırnak görüntüleriyle) eğitilen bir derin öğrenme modeli özgün verilerde %84,9 doğruluğa ulaştı, ama bir hastanedeki 101 yeni hastada test edildiğinde doğruluk %71,6'ya düştü. Bunlar gelecek için umut verici, fakat bugün telefon kameranızın yapabileceği bir şey değil, birer araştırma aracı.
Kansızlık yokken demir eksikliği olur mu? Ferritin düşüklüğü gözde bir şey gösterir mi?
Evet, olur. Demir eksikliği ile kansızlık aynı şey değildir. Vücut depo demirini tüketirken hemoglobin hâlâ normal aralıkta kalabilir. Bu aşamada yorgun ve halsiz hissedebilirsiniz, ama göz kapağı iç yüzü gayet normal görünür; çünkü renk depo demirine değil hemoglobine bağlıdır. Yani "gözlerim kansız görünmüyor" demek demir eksikliğini dışlamaz ve normal bir göz kapağı kontrolü sizi kan tahlilinden vazgeçirmemelidir.
Burada ferritin devreye girer. Ferritin demiri depolayan proteindir ve kandaki ferritin düzeyi demir depolarını gösteren standart bir testtir. 72 çalışmayı (6.059 katılımcı) inceleyen bir Cochrane derlemesi, litrede 30 mikrogramlık eşikte ferritinin, tıbbi bakıma başvuranlarda demir eksikliği için makul duyarlılıkta (%79) ve çok özgül (%98) olduğunu buldu. Yazarlar kanıtın kesinliğini düşük olarak değerlendirdi; ayrıca eşikler laboratuvardan laboratuvara ve iltihap durumuna göre değişir, bu yüzden sonucunuzu bir hekimin yorumlaması gerekir.
Ferritin düşüklüğü ve gözler konusunda iki nokta: Birincisi, düşük ferritin gözlerin görünümünü kendi başına değiştirmez. Önemi, kansızlık ve onun göze etkileri gelişmeden önce demirin azaldığını göstermesidir. İkincisi, NHS demir eksikliği kansızlığını tam kan sayımı (hemogram) ile tanır; neden belli değilse dışkıda gizli kan aranması (FIT) gibi testler ekler ya da uzmana yönlendirir.
Demir eksikliği göz akını maviye çevirir mi?
Bazen. Göz akının (sklera) mavimsi ya da gri-mavi bir ton alması, demir eksikliğinin gözden kaçan bir belirtisi olarak tanımlanmıştır. Journal of Clinical Medicine'de 2019'da yayımlanan bir pilot çalışmada araştırmacılar, demir eksikliğinden şüphelenilen 74 kişinin gözünü fotoğrafladı; 67'si analiz edilebildi ve 51'inde demir eksikliği doğrulandı. Mavi sklera demir eksikliği olan grupta daha sıktı. Doktorun renk değerlendirmesinin duyarlılığı %60,8, özgüllüğü %68,8 ve pozitif prediktif değeri %86,1'di; sonuç kişinin kansız olup olmamasına, göz rengine ya da cinsiyete bağlı değildi. Görüntülerin bilgisayarla analizinde duyarlılık %78,4, özgüllük %50 bulundu.
Sade bir dille: mavimsi bir ton demir eksikliğini olası kılar, ama demir eksikliği olan birçok kişide bu bulgu yoktur, demir eksikliği olmayan bazı kişilerde ise vardır. Mavi sklerayı başka durumlar da yapabilir; bu yüzden bulgu kendi kendine tanı için değil, kan tahlili ve hekim görüşü için bir nedendir.
Ayağa kalkınca göz kararması demir eksikliğinden olur mu?
Olabilir, ama bu çoğunlukla gözün değil dolaşımın şikâyetidir. Oturduğunuz ya da yattığınız yerden hızla kalkınca gözlerinizin kararması ve baş dönmesi genellikle tansiyonun kısa süreli düşmesinden (postural hipotansiyon) kaynaklanır; retinadaki bir hastalıktan değil. NHS, ayağa ya da oturur durumdan aniden kalkınca baş dönmesinin nedenleri arasında bu tansiyon düşüşünü sayar; baş dönmesinin başka nedenleri arasında da demir eksikliği kansızlığını listeler. NHS'in düşük tansiyon sayfası belirtiler arasında baş dönmesi veya sersemlik, bulanık görme, halsizlik ve bayılmayı sayar; yavaş kalkmayı ve konum değiştirirken dikkatli olmayı önerir.
NHS'in demir eksikliği kansızlığı sayfasındaki yaygın belirtiler ise yorgunluk ve enerji eksikliği, nefes darlığı, belirgin kalp çarpıntısı, olağandan soluk cilt ve baş ağrısıdır. Yani göz kararması bunlardan biriyle birlikteyse demir eksikliği ya da kansızlık akla gelmelidir; ama göz kararmasının tek başına birçok başka nedeni olabilir (susuzluk, kullanılan ilaçlar, kan şekeri düşüklüğü, iç kulak sorunları gibi).
Ne yapmalı:
- Yavaş kalkın; baş dönerse hemen oturun ya da uzanın.
- Sık tekrarlıyorsa, geçmiyorsa ya da bayılma, çarpıntı, baş ağrısı eşlik ediyorsa aile hekiminize ya da dahiliyeye başvurun; hemogram ve ferritin isteyin.
- Görme siyah bir perde gibi kapanıyor ya da bir gözünüzde ani görme kaybı oluyorsa beklemeyin, aynı gün göz acil servisine gidin.
Kansızlık retinaya ve optik sinire zarar verir mi?
Evet, daha ağır ya da uzun süreli kansızlıkta; hafif demir eksikliğinde beklenmez. Retina, gözün arkasındaki ışığı algılayan tabakadır ve çok oksijen kullanır; optik sinir ise sinyallerini beyne taşır. İkisi de etkilenebilir.
Kansızlığa bağlı retinopati (retinada kanama ve şişme). Beyoglu Eye Journal'da 2023'te yayımlanan bir çalışmada doktorlar, kansızlığı olan 70 kişinin 128 gözünü inceledi. Retinopati (retina kanamaları, Roth lekeleri, eksüda, pamuk yünü lekeleri ya da retina şişmesi) 38 gözde, yani %30'unda bulundu. Retinopatisi olan grupta ortalama hemoglobin daha düşüktü (7,82 g/dl); 8,95 g/dl'nin altındaki hemoglobin retinopatiyi %85,8 duyarlılık ve %68,9 özgüllükle öngördü. Yazarlar ağır kansızlığı olanlarda retina muayenesi öneriyor. BMJ Case Reports'ta 2022'de bildirilen bir olguda, 70 yaşında bir erkekte tek gözde optik disk şişmesi ve retina kanaması vardı; nedeninin bağırsak kanserine bağlı demir eksikliği kansızlığı olduğu saptandı ve kansızlık ile tümör tedavi edilince göz bulguları tamamen düzeldi.
Daha ince koroid. BMC Ophthalmology'de 2015'te yayımlanan bir çalışmada, demir eksikliği kansızlığı olan 96 kadının koroidi (retinanın arkasındaki damar tabakası), 60 sağlıklı kadına göre optik koherens tomografi (OKT) ile ölçüldüğünde daha inceydi. Makula kalınlığı farklı değildi; yazarlar koroid ölçümünü olası bir erken belirteç olarak önerdi.
Optik sinir şişmesi ve kafa içi basınç artışı. Kansızlık, beyin çevresindeki basıncın arttığı ve optik sinir başının şiştiği (papilödem) idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon (İİH) ile ilişkilendirilmiştir. 2022'de yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analiz, İİH'li 774 kişinin %18,2'sinde kansızlık buldu; kontrol grubuna göre göreli risk 1,44'tü. Kansızlık olgularının %51,6'sında neden demir eksikliğiydi ve hastaların %59,7'si yalnızca kansızlık tedavisiyle düzeldi. American Journal of Ophthalmology'de 2003'te bildirilen daha eski bir seride, papilödemi ve ağır demir eksikliği kansızlığı olan altı hastanın belirtileri kansızlık tedavi edilince çarpıcı biçimde geçti. Her iki yayın da papilödemli kişilerde tam kan sayımı yapılmasını, özellikle tablo alışılmadıksa ya da tedavi işe yaramıyorsa, öneriyor.
Nadir tıkanıklıklar. 2022'de bildirilen bir olguda, retina atardamarının bir dalındaki tıkanıklık ağır demir eksikliği kansızlığının ilk belirtisiydi. Bu çok nadirdir, ama ani görme kaybının göz muayenesi yapılmadan "sadece kansızlık" diye açıklanmaması gerektiğini gösterir.
| Olası göz etkisi | Tipik durum | Kanıt ne diyor? |
|---|---|---|
| Soluk göz kapağı iç yüzü (konjonktival solgunluk) | Kansızlık | Yararlı bir ipucu; 2023 derlemesinde duyarlılık %19–97 |
| Mavi sklera | Demir eksikliği, kansızlıkla ya da kansızlıksız | Şüpheyi destekler; 2019 pilot çalışmasında doktor değerlendirmesinde duyarlılık yaklaşık %61 |
| Retina kanaması, Roth lekeleri, pamuk yünü lekeleri | Ağır kansızlık | 2023 çalışmasında gözlerin %30'unda; bildirilen olgularda nedenin tedavisiyle geriledi |
| İnce koroid | Demir eksikliği kansızlığı | 2015'te 96 kadında OKT ile bulundu |
| Optik sinir şişmesi (papilödem) | Kafa içi basınç artışı (İİH) ile birlikte kansızlık | 2022 meta-analizinde İİH'lilerin %18,2'sinde kansızlık |
| Retina atardamar tıkanıklığı | Çok nadir, ağır kansızlık | Yalnızca olgu sunumu |
| Göz altı morluğu | Çok nedenli; bazı hastalarda kansızlık eşlik eder | Klinik serilerde %10–22 kansızlık; nedensellik kanıtlanmadı |
Demir eksikliğinin gözle ilgisiz belirtileri neler?
NHS'e göre demir eksikliği kansızlığının yaygın belirtileri yorgunluk ve enerji eksikliği, nefes darlığı, kalp çarpıntısı, olağandan soluk cilt ve baş ağrısıdır. Daha az bilinen, ama aynı kaynakta sayılan belirtiler şunlardır:
- Kulak çınlaması (tinnitus): kafanın içinde çınlama, uğultu ya da tıslama.
- Tat değişikliği: yiyeceklerin tuhaf tatması.
- Kaşıntı.
- Ağız ve dil bulguları: dilde ağrı, ağız köşelerinde ağrılı yaralar, yutma güçlüğü.
- Saç dökülmesi ve tırnak değişiklikleri: saçların fırçalarken ya da yıkarken daha çok dökülmesi; kaşık biçimli tırnaklar.
- Kâğıt ya da buz gibi yenmeyen şeyleri yeme isteği (pika) ve huzursuz bacak sendromu.
- Mavimsi göz akı: yukarıda anlatıldı; 2019 pilot çalışmasında kansızlık olsun olmasın görüldü.
Bu belirtiler özgül değildir; demir eksikliğini kanıtlamaz, kan tahlili yaptırmak için birer nedendir. Bu listede acil dikkat isteyen tek durum, nadiren kansızlıkla ilişkili olabilen baş ağrısı ile birlikte bulanıklaşan ya da kararan görmedir: bu, yukarıda anlatılan kafa içi basınç artışı ve optik sinir şişmesinin işareti olabilir.
Kimlerde demir eksikliği daha sık görülür?
NHS'e göre demir eksikliği kansızlığı kansızlığın en sık türüdür ve genellikle kan kaybı ya da hamilelikten kaynaklanır. Saydığı başlıca nedenler:
- adet kanamasının ağır olması
- hamilelik
- sindirim sistemindeki kanamalar (örneğin mide ülseri, bağırsak iltihabı, hemoroid, bağırsak ve mide kanserleri ya da ibuprofen ve aspirin gibi ilaçlar)
- beslenmeyle yeterli demir alınmaması
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 2019'da dünya genelinde 15–49 yaş kadınların %30'unun, hamile kadınların %37'sinin ve 6–59 aylık çocukların %40'ının kansızlıktan etkilendiğini tahmin ediyor ve yetersiz diyet demirini en sık beslenme nedeni olarak gösteriyor. DSÖ'nün saydığı diğer nedenler arasında A vitamini, folat ve B12 eksiklikleri, sıtma gibi enfeksiyonlar, talasemi gibi kalıtsal durumlar ve kronik hastalıklar var.
Solgun ya da yorgun her hasta demir eksikliği değildir. B12 eksikliği de kansızlığa ve göz sorunlarına yol açabilir; yayımlanmış olgularda retina kanamaları da bildirilmiştir. İki durumu karşılaştırmak için B12 eksikliği ve göz belirtileri rehberimizi okuyun.
Demir eksikliği nasıl tedavi edilir, gözler düzelir mi?
Tedavi genellikle basittir ve göz cerrahı değil aile hekiminiz, dahiliye ya da hematoloji uzmanı yönetir. NHS'e göre:
- Demir tabletleri eksik demiri yerine koyar ve genellikle yaklaşık 6 ay kullanılır.
- Tableti yemekle birlikte ya da yemekten kısa süre sonra almak kabızlık, ishal, mide ağrısı, mide yanması, bulantı ve koyu renkli dışkı gibi yan etkileri azaltabilir. Tabletten sonra portakal suyu içmek emilime yardımcı olabilir.
- Hekiminiz önümüzdeki aylarda demirin normale dönüp dönmediğini görmek için kan tahlillerini tekrarlayabilir.
- Neden belli değilse dışkıda gizli kan aranması (FIT) gibi ek tetkikler yapılabilir ya da uzmana yönlendirilirsiniz.
- Demir tabletlerini çocukların erişemeyeceği yerde saklayın: küçük bir çocukta aşırı doz ölümcül olabilir.
Solgun göz kapağı ya da göz altı koyuluğu gördünüz diye kendi başınıza demir hapı başlamayın. Fazla demir zararlıdır ve demir kaybının nedeninin, ciddi olabilecek bir nedenin, bulunması gerekir.
Kansızlığın yol açtığı göz bulguları, kansızlık tedavi edilince genellikle düzelir. Yukarıdaki yayımlanmış olgularda kanama, optik disk şişmesi ve diğer bulgular kansızlık ve nedeni tedavi edildikten sonra geriledi. Risk, optik sinir şişmesinin siniri zedeleyecek kadar uzun sürmesidir; erken göz muayenesi bu yüzden önemlidir. Göz altı koyuluğu ise demir tedavisiyle kendiliğinden geçmeyebilir, çünkü çoğunlukla başka nedenlere bağlıdır.
Göz muayenesi ne zaman gerekir?
Aynı gün göz acil servisine ya da bir göz doktoruna başvurun:
- bir ya da iki gözde ani görme kaybı ya da kararması
- yeni, şiddetli ya da giderek kötüleşen baş ağrısıyla birlikte bulanık ya da çift görme
- görme alanında perde ya da gölge, ani yeni uçuşan cisimler veya ışık çakmaları
Yakın zamanda göz muayenesi planlayın:
- doğrulanmış düşük hemoglobin, yaklaşık 9 g/dl ve altı (bir çalışmada retina değişikliklerinin bulunduğu aralık), özellikle düşüyorsa
- kansızlıkla birlikte görmede, hafif de olsa, herhangi bir değişiklik
- papilödem tanısı ya da kafa içi basınç artışı şüphesi (kan sayımı tetkiklerin parçasıdır)
Laser Istanbul Clinic'te retina hastalıklarına Doç. Dr. Muhammet Derda Özer (retina, üveit ve oküler onkoloji) ve Op. Dr. Aysan Bayram (retina hastalıkları) bakar. OKT görüntülemeli bir retina muayenesi retinanın, koroidin ve optik sinir başının etkilenip etkilenmediğini gösterir. Gözü değerlendirir, ne bulduğumuzu size söyleriz; demir eksikliğinin kendisinin tedavisi aile hekiminizde ya da hematoloji uzmanınızdadır. İstanbul dışında yaşıyorsanız bulgularınızı ve tetkiklerinizi çevrimiçi iletebilirsiniz; ön değerlendirmeden sonra gerekirse İstanbul'da muayene planlanır.
Sık sorulan sorular
Kanıtlanmış bir neden değil, ama bazı hastalarda birlikte görülür. İki klinik çalışmada göz altı koyuluğu olanların %10'unda ve %22'sinde kansızlık bulundu; asıl nedenler çoğunlukla kalıtım, pigment, alerji ve yaşa bağlı göz çevresi değişiklikleridir. Yorgunluk, solgunluk ya da nefes darlığı da varsa hemogram ve ferritin tahlili yaptırın.
Tek başına değildir. Göz altı morluğu çok nedenlidir; kansızlık bunlardan yalnızca biridir ve bir çalışmada hastaların %10'unda, bir diğerinde %22'sinde saptanmıştır. Kesin cevap kan tahlilinden gelir.
En bilinen belirti alt göz kapağının iç yüzünün soluk görünmesidir; bu bir ipucudur, tanı değil (2023 derlemesinde kansızlığı %19 ile %97 arasında yakaladı). Demir eksikliğinde göz akı mavimsi görünebilir. Ağır kansızlıkta retina kanaması ve optik sinir şişmesi görülebilir.
Güvenilir biçimde anlayamazsınız. Gün ışığında alt göz kapağını çekip iç yüzün rengine bakabilirsiniz; soluk pembe ya da pembe-beyaz şüpheyi artırır. Pembe bir iç yüz kansızlığı dışlamaz; belirtileriniz varsa hemogram ve ferritin isteyin.
Evet. Depo demiriniz (ferritin) düşükken hemoglobininiz hâlâ normal olabilir; göz kapağınız da hemoglobin sonucunuz da normal görünebilir. Ferritin testi bu evreyi yakalar; Cochrane derlemesinde litrede 30 mikrogramda demir eksikliği için %79 duyarlı ve %98 özgüldü.
Olabilir. NHS, ani ayağa kalkınca baş dönmesini tansiyon düşüşüne bağlar ve demir eksikliği kansızlığını baş dönmesi nedenleri arasında sayar; ama susuzluk, ilaçlar ve iç kulak sorunları gibi başka nedenler de vardır. Yavaş kalkın, tekrarlıyorsa hekime başvurun, hemogram ve ferritin isteyin.
Düşük ferritin gözlerin görünümünü kendi başına değiştirmez. Kansızlık gelişmeden önce demirin azaldığını gösterir. Retina değişiklikleri gibi göz etkileri esas olarak ağır kansızlıkta bildirilmiştir, hafif demir eksikliğinde değil.
Ağır kansızlık retinada kanama ve şişmeye yol açabilir; kansızlık ayrıca kafa içi basınç artışıyla birlikte optik sinir şişmesi ile ilişkilidir. Bir 2023 çalışmasında kansız hastaların gözlerinin %30'unda retinopati vardı. Bulanık görme, görmenin kararması ya da görme değişikliğiyle birlikte baş ağrısı acil göz muayenesi gerektirir.
Bugün güvenilir biçimde edemez. Standart göz kapağı görüntüleriyle eğitilmiş araştırma modelleri özgün veri setinde %84,9 doğruluğa ulaştı, ama 101 yeni hastada yapılan testte %71,6'ya düştü. Evde çektiğiniz fotoğraflar ışığa ve kamera ayarlarına göre değişir; güvenilir kontrol kan tahlilidir.
Yayımlanan olgularda retina kanaması ve optik disk şişmesi, kansızlık ve nedeni tedavi edildikten sonra geriledi. İyileşme, sorunun ne kadar sürdüğüne ve optik sinirin zarar görüp görmediğine bağlıdır. Hekiminiz kan tahlillerini aylar içinde tekrarlar; göz muayenesi gözlerinizin düzelip düzelmediğini gösterir. Göz altı koyuluğu ise demir tedavisiyle her zaman geçmez.
Görmenizdeki değişiklikler sizi endişelendiriyor mu?
Kansızlığınız ya da demir eksikliğiniz varsa ve bulanık görme, uçuşan cisimler ya da görmede değişiklik fark ediyorsanız Laser Istanbul Clinic cerrahları retinanızı ve optik sinirinizi inceleyip ne bulduklarını dürüstçe söyler. Retina ve üveit Doç. Dr. Muhammet Derda Özer'in alanıdır; retina hastalıklarına Op. Dr. Aysan Bayram da bakar. Göz kapağı ve göz çevresi yapısıyla ilgili sorularınızı Prof. Dr. Ahmet Satıcı değerlendirir.
Bu sayfadaki bilgilerin kaynakları
- Taken over from the English master content/en/art-68.md (each opened and checked there on 7 Oct 2026; for journal articles the abstract was read):
- NHS. Iron deficiency anaemia. https://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/ (symptom list re-opened 7 Oct 2026 for the Turkish page)
- NHS. Iron deficiency anaemia: causes. https://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/causes/
- NHS. Iron deficiency anaemia: diagnosis. https://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/diagnosis/
- NHS. Iron deficiency anaemia: treatment. https://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/treatment/
- World Health Organization. Anaemia (fact sheet; 2019 prevalence estimates). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/anaemia
- Vyas N, Hendren S, et al. The Accuracy of Physical Examination to Diagnose Anemia Among Patients Five Years or Older: A Systematic Review. Indian Journal of Hematology and Blood Transfusion 2023. PMID 36699436. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36699436/
- Chalco JP, Huicho L, Alamo C, Carreazo NY, Bada CA. Accuracy of clinical pallor in the diagnosis of anaemia in children: a meta-analysis. BMC Pediatrics 2005. PMID 16336667. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16336667/
- Dimauro G, Griseta ME, Camporeale MG, Clemente F, Guarini A, Maglietta R. An intelligent non-invasive system for automated diagnosis of anemia exploiting a novel dataset. Artificial Intelligence in Medicine 2023. DOI 10.1016/j.artmed.2022.102477. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36710064/
- Lin ET, Lu SC, Liu AS, et al. Deep Learning-Based Model for Non-invasive Hemoglobin Estimation via Body Parts Images. Journal of Imaging Informatics in Medicine 2025. DOI 10.1007/s10278-024-01209-4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39160365/
- Lobbes H, Dehos J, Pereira B, et al. Computed and Subjective Blue Scleral Color Analysis as a Diagnostic Tool for Iron Deficiency: A Pilot Study. Journal of Clinical Medicine 2019. DOI 10.3390/jcm8111876. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31694276/
- Kano Y. Blue sclera: An overlooked finding of iron deficiency. Cleveland Clinic Journal of Medicine 2022;89(10):549–550. DOI 10.3949/ccjm.89a.22045. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36192019/ (title only; supports the "overlooked sign" wording)
- Garcia-Casal MN, Pasricha SR, Martinez RX, Lopez-Perez L, Peña-Rosas JP. Serum or plasma ferritin concentration as an index of iron deficiency and overload. Cochrane Database of Systematic Reviews 2021. DOI 10.1002/14651858.CD011817.pub2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34028001/
- Venkatesh R, Gurram Reddy N, Jayadev C, Chhablani J. Determinants for Anemic Retinopathy. Beyoglu Eye Journal 2023. DOI 10.14744/bej.2023.05658. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37521879/
- Toh ZH, Chin CF, Gan NY. Case of unilateral anaemic retinopathy unmasking colorectal carcinoma. BMJ Case Reports 2022. DOI 10.1136/bcr-2021-248029. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35228244/
- Yumusak E, Ciftci A, Yalcin S, et al. Changes in the choroidal thickness in reproductive-aged women with iron-deficiency anemia. BMC Ophthalmology 2015. DOI 10.1186/s12886-015-0163-3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26715579/
- Yu CW, Waisberg E, Kwok JM, Micieli JA. Anemia and Idiopathic Intracranial Hypertension: A Systematic Review and Meta-analysis. Journal of Neuro-Ophthalmology 2022. PMID 34812762. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34812762/
- Biousse V, Rucker JC, Vignal C, Crassard I, Katz BJ, Newman NJ. Anemia and papilledema. American Journal of Ophthalmology 2003. PMID 12654358. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12654358/
- Deb AK, Subramaniam S, Sarkar S, et al. Branch retinal artery occlusion as an initial ocular manifestation of severe iron deficiency anemia: A rare case report. Taiwan Journal of Ophthalmology 2022. PMID 35813796. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35813796/ (title only)
- Zehetner C, Bechrakis NE. White centered retinal hemorrhages in vitamin B12 deficiency anemia. Case Reports in Ophthalmology 2011. PMID 22087102. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22087102/ (title only)
- New for the Turkish page (opened 7 Oct 2026; abstracts read via Europe PMC):
- Mendiratta V, Rana S, Jassi R, Chander R. Study of Causative Factors and Clinical Patterns of Periorbital Pigmentation. Indian Dermatology Online Journal 2019. DOI 10.4103/idoj.idoj_158_18. PMID 31149574. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31149574/ (50 patients; anemia 10%, low B12 12%, family history 14%, atopy 30%)
- Nayak CS, Giri AS, Zambare US. A Study of Clinicopathological Correlation of Periorbital Hyperpigmentation. Indian Dermatology Online Journal 2018. DOI 10.4103/idoj.idoj_244_17. PMID 30050813. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30050813/ (50 patients; anemia 22%; dermal melanin deposition; hemosiderin negative in all)
- Sarkar R, Ranjan R, Garg S, Garg VK, Sonthalia S, Bansal S. Periorbital Hyperpigmentation: A Comprehensive Review. Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology 2016. PMID 26962392. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26962392/ (list of causes)
- Pissaridou MK, Ghanem A, Lowe N. Periorbital Discolouration Diagnosis and Treatment: Evidence-Based Review. Journal of Cosmetic and Laser Therapy 2020. DOI 10.1080/14764172.2021.1899238. PMID 34078228. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34078228/ (classification of dark circles)
- NHS. Dizziness. https://www.nhs.uk/conditions/dizziness/ (iron deficiency anaemia and a sudden blood-pressure drop on standing listed as causes; self-care; when to see a GP)
- NHS. Low blood pressure (hypotension). https://www.nhs.uk/conditions/low-blood-pressure-hypotension/ (symptoms incl. light-headedness, blurred vision, fainting; postural hypotension on standing; get up slowly)